‘Yürüyen Ölüler’ köyü ürkütüyor…

Endonezya’nın sarp dağlarla çevrili Sulawesi adasında yaşayan Toraja halkı, vefatın bir son değil, uzun bir geçiş süreci olduğuna inanarak mumyaladıkları yakınlarıyla yıllarca birebir çatı altında yaşadı.

Dünyayı şaşkına çeviren Ma’nene ritüeli kapsamında mezarlarından çıkarılan vücutlar, yeni kıyafetlerle sokaklarda yürütülerek kadim bir geleneğin modülü haline getirildi.

ÖLÜMLE YAŞAYANLAR: TORAJA’NIN EBEDİ MİSAFİRLERİ

Endonezya’nın Sulawesi bölgesinde yer alan Toraja toplumu, çağdaş tıp ve batılı defin geleneklerinin bilakis, vefatı ani bir kopuş değil, yavaş bir vedalaşma süreci olarak kabul etti.

Bu toplulukta bireyler fizyolojik olarak hayatlarını kaybettikten sonra “ölü” olarak değil, “hasta” (makula) olarak nitelendirildi.

Aileler, sevdiklerinin vücutlarını formaldehit ve klasik bitkilerle mumyalayarak meskenin en özel odasında koruma etti.

BİLİMSEL PERSPEKTİF: MUMYALAMA VE TOPLUMSAL PSİKOLOJİ

Antropologların ve isimli bilimcilerin dikkatini çeken bu süreçte, vücutların doku bütünlüğünün korunması için kullanılan mahallî solüsyonların tesiri gözlemlendi.

Ancak ritüelin asıl çarpıcı kısmı, her birkaç yılda bir gerçekleştirilen Ma’nene (Ceset Temizleme Töreni) ile ortaya çıktı.

Bu merasim sırasında tabutlar açıldı, mumyalanmış vücutlar güneş ışığına çıkarıldı ve üzerlerindeki eski kıyafetler en şık, yeni giysilerle değiştirildi.

Londra Tabiat Tarihi Müzesi’nden biyolojik antropolog Dr. Heather Bonney, bu cins uygulamaların insan vücudunun çürüme sürecine dair toplumsal algıyı nasıl değiştirdiğini vurguladı.

Bonney, vücutların korunma durumunun iklimsel faktörler ve uygulanan kimyasal süreçlerle direkt ilişkili olduğunu tabir etti.

UZMAN GÖRÜŞLERİ: YAS SÜRECİNİN FARKLI YÜZÜ

Oxford Üniversitesi’nden toplumsal antropolog Dr. Piers Vitebsky, Toraja halkı üzerine yaptığı çalışmalarda, bu durumun batıdaki “yas” kavramından büsbütün farklı olduğunu belirtti.

Vitebsky, ölülerin meskende tutulmasının aile bağlarını güçlendirdiğini ve mevt korkusunu minimize eden bir kolektif şuur inşa ettiğini lisana getirdi.

Chicago Üniversitesi’nden kültürel antropoloji uzmanı Prof. Dr. Elizabeth Coville, Toraja ritüellerinin yalnızca bir gelenek değil, tıpkı vakitte ruhun öbür dünyaya (Puya) geçişini kolaylaştıran karmaşık bir kozmolojik sistem olduğunu kaydetti.

Coville, vücudun meskende kaldığı mühletin, ailenin görkemli bir cenaze merasimi için gereken maddi birikimi yapmasına imkan tanıdığını kelamlarına ekledi.

SON SEYAHAT DEĞİL, BİR DEVİRDAİM

Toraja sokaklarında yeni kıyafetleri ve güneş gözlükleriyle adeta birer “yürüyen ölü” üzere taşınan vücutlar, dış dünyadan gelen turistler için ürpertici bir görünüm sunsa da, lokal halk için bu durum derin bir hürmet göstergesi olarak kabul edildi.

Torajalılar, bu ritüel sayesinde cetlerinin kutsamalarının kendileriyle kaldığına inandıklarını her fırsatta belirtti.