Şark Fatihi Kazım Karabekir Paşa vefatının 8. yılında anılıyor: Milli Mücadele’nin kilit ismi…

Karabekir, 23 Temmuz 1882’de İstanbul Kocamustafapaşa’da doğdu. Babasının misyonu nedeniyle doğu vilayetlerindeki mahalle mekteplerinde eğitime başlayan Karabekir, daha sonra Fatih Askeri Rüşdiyesi’ni ve Kuleli Askeri İdadisi’ni bitirdi.

Harbiye Mektebi’nden “piyade teğmeni” rütbesiyle ve sınıf birincisi olarak mezun olan Karabekir, 1905’te Erkân-ı Harbiye’yi tamamlayarak yüzbaşı oldu.

İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin Rumeli örgütlenmesinde faal rol alan Karabekir, II. Meşrutiyet’in ilanından sonra Edirne’de 3. Ordu Komutanlığı’na atandı ve 1909’daki 31 Mart Hadisesi’nin bastırılmasında yer aldı.

1912’de binbaşı rütbesine yükselen Karabekir, Balkan Savaşları’nda Trakya Hudut Komiseri olarak kıymetli vazifeler üstlendi; Çanakkale Savaşı başlayınca cepheye gönderildi.

ASKERİ MESLEK VE CEPHE GÖREVLERİ

Kaymakam (yarbay) rütbesiyle I. Dünya Savaşı’na katılan Karabekir, Kerevizdere’de Fransızlara karşı kazandığı muvaffakiyetle albaylığa terfi etti.

1916’da Kut’ül-Amare’yi kuşatan 18. Kolordu Komutanlığı’na getirilen Karabekir, akabinde Kafkas Cephesi’nde kolordu kumandanı olarak vazife yaptı.

Mondros Mütarekesi sonrası 1919’da Erzurum’da 15. Kolordu Komutanlığı’na atanan Karabekir, Erzurum Kongresi için gelen Mustafa Kemal Paşa’ya tam dayanak verdi ve Kurtuluş Savaşı müddetince Doğu Cephesi Komutanlığı’nı yürüttü.

Ermeni ordusunu bozguna uğratan Karabekir, Rus Sovyet Sosyalist Federatif Cumhuriyeti ile Kars Antlaşması müzakerelerini gerçekleştirdi. Daha sonra 1. Ordu Müfettişliği’ne, akabinde milletvekilliğine seçilerek TBMM’ye girdi.

SİYASİ HAYAT VE YARGILANMA

Kazım Karabekir, Rauf Orbay, Ali Fuat Cebesoy, Refet Bele ve Adnan Adıvar ile 27 Kasım 1924’te Cumhuriyet’in ilk muhalefet partisi Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’nı kurdu ve genel lider oldu.

Parti, Pir Sait İsyanı mazeretiyle 3 Haziran 1925’te kapatıldı. Karabekir, 22 Haziran 1926’da İzmir Suikastı’ndan haberdar olup bildirmemekle suçlanarak tutuklandı; İstiklal Mahkemesi’nde idam talebiyle yargılandı lakin heyetin oybirliğiyle beraat etti.

5 Aralık 1927’den 1938’e dek Erenköy’deki (bugün müze olan) köşkünde inzivaya çekilen Karabekir, 31 Aralık 1938’de İstanbul milletvekili, 23 Temmuz 1946’da TBMM Başkanı seçildi.

26 Ocak 1948’de Ankara’da vefat eden Karabekir, evvel Hava Şehitleri Mezarlığı’na defnedildi; naaşı 30 Ağustos 1988’de Devlet Mezarlığı’na taşındı.

Anılarını kaleme alan Karabekir’in “Birinci Cihan Harbi”, “İstiklal Harbimiz”, “İzmir Suikastı”, “Çocuklara Öğütler”, “Hayatım”, “İttihat ve Terakki Cemiyeti 1896-1909”, “Ermeni Dosyası”, “İngiltere, İtalya ve Habeş Harbi”, “Çocuk, Davamız”, “İstiklal Harbimizin Esasları”, “Sanayi Projelerimiz”, “İktisat Esaslarımız”, “İstiklal Harbimizde İttihad Terrakki ve Enver Paşa”, “İtalya ve Habeş”, “Sarıkamış-Kars ve Ötesi” ile “Erzincan ve Erzurum’un Kurtuluşu” dahil 17 yapıtı bulunuyor.

“MUSTAFA KEMAL VE KARABEKİR, BİREBİR MEFKUREYE VE DAVAYA İNANMIŞ ŞAHSİYETLERDİ”

Karadeniz Teknik Üniversitesi Tarih Kısım Lideri Prof. Dr. Uğur Üçüncü, vefat yıl dönümünde, Mustafa Kemal Paşa’nın istifasından Erzurum Kongresi’ne uzanan süreci; Rauf Bey, Yaver Cevat Abbas’ın notları ve Şevket Süreyya Aydemir’in anlatımlarıyla kıymetlendirdi.

Mustafa Kemal Paşa’nın 8 Temmuz’da resmi bağlarını kesip istifa ettiğini hatırlatan Üçüncü, o dönemki ruh halini şöyle aktardı:

“Mustafa Kemal Paşa, kendi tabiriyle ‘sineyimillete’ dönmüştü. Lakin Rauf Bey’in anılarında da yer aldığı üzere, Paşa’nın zihninde o an kuşku vardı. Müfettişlik vazifesi bittikten sonra kitlelerin, öbür kumandanların yahut halkın artık kendisini dinleyip dinlemeyeceği noktasında önemli tereddütler yaşıyordu. İşte bu belirsizlik ikliminde, Kazım Karabekir Paşa bir müfreze bölüğüyle çıkageldi.”

Üçüncü, tutuklama buyruğuna karşın Karabekir’in duruşunu Yaver Cevat Abbas’ın tanıklığıyla anlattı:

“Karabekir Paşa’nın geldiği duyulduğunda, Mustafa Kemal Paşa’nın yüzünde hafif bir sararma ve kuşku oluştuğu söz edilir. Fakat odaya giren 15. Kolordu Kumandanı Kazım Karabekir Paşa, ‘Paşam, dün olduğu üzere bugün de ben ve kolordum emrinizdeyim’ diyerek tarihi bağlılık bildirisini sunmuştur. Bu jestin çabucak akabinde Mustafa Kemal’i korumak için askerler görevlendirmiş ve kendisine araç tahsis etmiştir. Bu dayanakla birlikte Mustafa Kemal Paşa, hiçbir resmi yetkisi olmamasına karşın amacına ve mefkuresine gerçek büyük bir süratle koşmaya başlamıştır.”

Karabekir’in tutumunun başka kumandanları da etkilediğini vurgulayan Üçüncü, “Karabekir Paşa bu noktada kilit isimdir. Onun bu duruşu, Cafer Tayyar Paşa, Ali Fuat Paşa ve Refet Bele üzere isimlerin de tıpkı yolu izlemesini sağlamıştır. Erzurum Kongresi’nde yeniden Karabekir Paşa’nın telkinleriyle Mustafa Kemal Paşa yine lider seçilmiş ve bu noktadan sonra Milli Mücadele’nin tartışmasız lideri sıfatını almıştır.” dedi.

“DOĞU ANADOLU’DA BİNLERCE YETİMİN BABASIYDI”

Üçüncü, Karabekir’in sadece askeri kahraman değil, toplumsal reformcu olduğunu belirtti.

Askeri zaferlerin yanı sıra insani krize dikkat çeken Üçüncü, “Birinci Cihan Harbi sonrası Doğu Anadolu, Ermeni isyanları ve Rus işgali nedeniyle annesiz babasız kalmış binlerce yetimle dolu bir coğrafyaya dönüşmüştü. Kazım Karabekir, Bayburt ve etrafında şahit olduğu bu trajik tablo karşısında tüm askeri imkanları seferber etti. Bu çocukları askeri disiplin içinde yetiştirerek ‘Gürbüz Çocuklar Ordusu’nu kurdu.” dedi.

Üçüncü, eğitim sisteminin bugüne katkısını şöyle özetledi:

“O, çocukları yalnızca doyurmadı, onlara meslekler ve mesleksel eğitimler sağlayarak vatana millete iyi bireyler haline getirdi. Açtığı eğitim kuruluşlarıyla hem Türk Silahlı Kuvvetlerine nitelikli eleman kazandırdı hem de sanayi ve ticaret hayatı için yetişmiş bir iş gücü oluşturdu. Karabekir’in resmiyette üç çocuğu olsa da o, Doğu Anadolu’da binlerce yetimin babasıydı. Bugün, Türkiye Cumhuriyeti’nin en kıymetli noktalarında vazife yapan birçok ismin dedeleri, Karabekir’in sadık ve memleket sevdasıyla büyüttüğü o gençlerdir.”

Karabekir’in askeri ve toplumsal vizyonunun gereğince bilinmediğini, lakin bilhassa Doğu Anadolu’da hâlâ canlı tutulduğunu vurgulayan Prof. Dr. Üçüncü sözlerini tamamladı.