TARİHTE BUGÜN 5 Şubat

OLAYLAR

1869 – 78 kilogram yükünde ve %91’i saf altından oluşan, “Hoş Geldin Yabancı” ismi verilen dünyanın en büyük altın külçesi, Avustralya’nın Victoria eyaletinde yerin birkaç santimetre altından çıkarıldı.
1877 – Mithat Paşa, sadrazamlıktan azledildi. Daha sonra Taif zindanında boğduruldu.
1885 – Belçika Hükümdarı II. Léopold, Kongo’yu kendi şahsî mülkiyeti ilan etti.
1917 – Amerika Birleşik Devletleri Kongresi, Lider Woodrow Wilson’un vetosuna karşın, Asyalıların ülkeye göçünü yasaklayan göçmen yasasını onayladı.
1919 – Charlie Chaplin, Mary Pickford, Douglas Fairbanks ve D.W. Griffith birlikte United Artists sinema şirketini kurdular.
1919 – Karakol Cemiyeti isimli direniş örgütü kuruldu.
1924 – Nezihe Muhittin’in Başkanlığında Türk Kadınlar Birliği kuruldu.
1924 – Greenwich Gözlemevi, saat başı sinyallerini yayınlamaya başladı.
1932 – Birinci Türk tangosu olan Mazi Kalbimde Bir Yaradır, Seyyan Hanım tarafından birinci sefer yorumlandı.
1932 – Birinci Türkçe hutbe, Süleymaniye Camii’nde okundu.
1933 – Atatürk, 1 Şubat’ta Bursa’da bir kümenin, ezan ve kametin Türkçe okunmasını sebep gösterip, şov yapması üzerine Ege gezisini yarıda keserek Bursa’ya geldi.
1936 – Charlie Chaplin’in son sessiz sineması, Çağdaş Vakitler gösterime girdi.
1937 – Anayasa’nın 2. unsurunda yapılan değişiklikle, altı unsur Anayasa metnine girdi: Türkiye Devleti Cumhuriyetçi, Milliyetçi, Halkçı, Devletçi, Laik ve İnkılapçıdır. Resmi lisanı Türkçedir. Makam Ankara kentidir.
1939 – Uludağ’da birinci sefer kayak yarışları yapıldı.
1956 – Meriç ve Tunca ırmakları dondu; Yeşilköy ve Mecidiyeköy’e kurtlar indi ve İstanbul halkı ekmeksiz kaldı.
1958 – Cemal Abdünnasır, Birleşik Arap Cumhuriyeti’nin birinci cumhurbaşkanı olmak için aday gösterildi.
1958 – ABD Hava Kuvvetleri, Georgia eyaleti kıyısı açıklarında bir hidrojen bombası kaybetti. Bomba bulunamadı.
1959 – Birleşik Krallık, Türkiye ve Yunanistan ortasındaki “Kıbrıs” bahisli görüşmeler Zürih’te başladı.
1971 – Apollo 14, Ay yüzeyine indi.
1972 – Bob Douglas, Basketball Hall of Fame’e seçilen birinci siyah Amerikalı oldu.
1973 – Güney Afrika’da 20 bin siyah emekçi greve başladı.
1975 – ABD Kongresi’nin 11 Aralık 1974’te aldığı, Türkiye’ye silah ambargosu kararı uygulanmaya başlandı. Ambargonun münasebeti, Türkiye’nin Temmuz-Ağustos 1974’te Kıbrıs’a askeri müdahalede bulunmasıydı.
1976 – Amerikan uçak firması Lockheed, Türkiye’de rüşvet verdiklerini açıkladı.
1983 – 12 Eylül Darbesi’nin 37, 38 ve 39. idamları: 1973’te kardeşleri Hasan Karaköse’nin Halil Çatal tarafından öldürülüşünden bir yıl sonra, 20 Mart 1974’te tarlaya gitmekte olan Halil Çatal’ın karısı Nafiye Çatal ve oğlu Mevlüt Çatal’ı öldüren Rıdvan Karaköse, Cavit Karaköse ve Süleyman Karaköse idam edildiler.
1983 – Nokta dergisi yayın hayatına başladı.
1988 – Manuel Noriega’ya kaçakçılık ve para aklama hatalarından dava açıldı.
1988 – Yunan uyrukluların Türkiye’de bulunan gayrimenkulleri üzerindeki haklarını donduran 1964 tarihli kararname kaldırıldı.
1993 – ANAP İstanbul milletvekili Adnan Kahveci, eşi ve kızı, Bolu-Gerede yakınlarında geçirdikleri trafik kazasında öldüler; Kahveci’nin oğlu, kazadan yaralı kurtuldu.
1994 – Bosna Savaşı sırasında Markale Pazar yerinde bomba patladı; 68 kişi öldü, 144 kişi yaralandı.
2006 – Trabzon’un Santa Maria Katolik Kilisesi’nde Roma Katolik Rahibi Andrea Santoro silahlı atak sonucu öldürüldü.
2007 – Amerikalı astronot Sunita Williams, Milletlerarası Uzay İstasyonunun soğutma sistemini tamir etmek emeliyle yaptığı 22 saat 27 dakikalık uzay yürüyüşle “en uzun uzay yürüyüşünü yapan kadın” oldu.
2020 – 2193 sefer sayılı uçuş: İzmir-İstanbul seferini yapan Pegasus Hava Yolları uçağı, Sabiha Gökçen Havalimanı’na inişi sırasında pistten çıkarak parçalandı. Kazada 3 kişi öldü, 179 kişi yaralandı.
2023 – 2023 Kıbrıs cumhurbaşkanlığı seçimleri sonucunda Nikos Hristodulidis yeni cumhurbaşkanı oldu.

DOĞUMLAR

976 – Sanjō, Japonya’nın klasik veraset tertibine nazaran 67. imparatoru (ö. 1017)
1626 – Madame de Sévigné, Fransız aristokrat (ö. 1696)
1723 – John Witherspoon, Amerikalı Presbiteryen rahip ve Amerika Birleşik Devletleri’nin kurucu babalarından (ö. 1794)
1737 – Park Ji-won, Koreli Neo-Konfüçyüsçü filozof, merkantilist, diplomat, ekonomist ve romancı (ö. 1805)
1788 – Robert Peel, Birleşik Krallık Başbakanı (ö. 1850)
1799 – John Lindley, İngiliz bitki bilimci ve orkidolog (ö. 1865)
1804 – Johan Ludvig Runeberg, Finlandiya İsveçlisi şair (ö. 1877)
1808 – Carl Spitzweg, Alman şair ve ressam (ö. 1885)
1812 – Georges-Charles de Heeckeren d’Anthès, Fransız bir subay ve siyasetçi senatör (ö. 1895)
1835 – Friedrich August Theodor Winnecke, Alman astronom (ö. 1897)
1840 – John Boyd Dunlop, İskoçyalı mucit (ö. 1921)
1848 – Ignacio Carrera Pinto, Şilili subay (ö. 1882)
1852 – Terauchi Masatake, Japon asker ve devlet adamı (ö. 1919)
1858 – Saffet Atabinen, birinci Türk orkestra şefi (ö. 1939)
1867 – Bernard Carra de Vaux, Fransız oryantalist (ö. 1953)
1872 – Selma İstek Feraceli, birinci Türk bayan gazeteci (ö. 1931)
1877 – Vladimir Minorski, Rus doğubilimci (ö. 1966)
1878 – André Citroën, Fransız mühendis ve iş insanı (ö. 1935)
1885 – Burton Downing, Amerikalı bisikletçi (ö. 1929)
1889 – Recep Peker, Türk asker ve siyasetçi (ö. 1950)
1897 – Dirk Stikker, Hollandalı bankacı, endüstrici, siyasetçi ve diplomat (ö. 1979)
1897 – Anton Graf von Arco auf Valley, Alman çok sağ aktivist (ö. 1945)
1907 – Eren Eyüboğlu, Türk ressam (ö. 1988)
1907 – Pierre Pflimlin, Fransız siyasetçi ve eski başbakan (1958) (ö. 2000)
1909 – Grażyna Bacewicz, Polonyalı bestekar ve kemancı (ö. 1969)
1910 – Francisco Varallo, Arjantinli eski ulusal futbolcu ve forvet (ö. 2010)
1912 – Hedwig Potthast, Heinrich Himmler’in metresi (ö. 1994)
1914 – William Burroughs, Amerikalı roman ve deneme müellifi (ö. 1997)
1914 – Alan Lloyd Hodgkin, İngiliz fizyolog ve biyofizikçi (ö. 1998)
1915 – Robert Hofstadter, Amerikalı fizikçi (ö. 1990)
1917 – Kerime Ender, Türk romancı (ö. 1984)
1918 – Kara Karayev, Azeri bestekar (ö. 1982)
1918 – Otto Scrinzi, Avusturyalı hudut hastalık uzmanı, gazeteci ve çok sağcı siyasetçi (ö. 2012)
1919 – Red Buttons, Amerikalı aktör ve komedyen (ö. 2006)
1919 – Andreas Papandreou, Yunan iktisatçı ve siyasetçi (Yunanistan’ın eski Başbakanı) (ö. 1996)
1921 – Ken Adam, Almanya doğumlu İngiliz sinema imalcisi ve dizayncı (ö. 2016)
1929 – Hal Blaine, Amerikalı rock and roll, pop-rock bateristi ve stüdyo müzisyeni (ö. 2019)
1929 – Fred Sinowatz, Toplumsal Demokrat Partili (SPÖ) Avusturyalı bir siyasetçi (ö. 2008)
1932 – Cesare Maldini, İtalyan futbolcu (ö. 2016)
1932 – Vladimir Maneyev, Rus güreşçi (ö. 1985)
1933 – Jörn Donner, Finlandiyalı yazar, film yönetmeni, aktör, eleştirmen, sinema imalcisi ve siyasetçi (ö. 2020)
1933 – B. S. Johnson, İngiliz romancı, şair, edebiyat eleştirmeni ve sinema imalcisi (ö. 1973)
1934 – Hank Aaron, Sağ kanatta oynayan eski Amerikalı siyahi beybzbol oyuncusu (ö. 2021)
1934 – Don Cherry, Kanadalı buz hokeyi oyuncusu, koç ve spor yazarı
1935 – Johannes Geldenhuys, Güney Afrikalı üst seviye rütbeli asker (ö. 2018)
1937 – Stuart Damon, Amerikalı aktör (ö. 2021)
1940 – H. R. Giger, İsviçreli sürrealist ressam, heykeltıraş ve set dizayncısı ve film yönetmeni (ö. 2014)
1940 – Özay Gönlüm, Türk halk müziği sanatkarı (ö. 2000)
1941 – Stephen J. Cannell, Amerikalı senarist, sinema ve dizi imalcisi (ö. 2010)
1943 – Nolan Bushnell, ABD’li elektronik oyunculuğun babası
1943 – Michael Mann, Amerikalı direktör, üretimci ve senarist
1945 – Jale Parla, Türk edebiyat teorisyeni ve eleştirmeni
1946 – Charlotte Rampling, İngiliz oyuncu ve eski model
1948 – Giovanni Di Clemente, İtalyan sinema imalcisi ve direktör (ö. 2018)
1948 – Sven-Göran Eriksson, İsveçli teknik yönetici (ö. 2024)
1948 – Barbara Hershey, Altın Küre ödüllü Amerikalı sinema ve dizi oyuncusu
1948 – Tom Wilkinson, İngiliz oyuncu ve BAFTA Mükafatı sahibi (ö. 2023)
1949 – Kurt Beck, Alman siyasetçi
1950 – Nihat Nikerel, Türk oyuncu ve müellif (d. 2009)
1951 – Nikolay Merkuşkin, eski Samara Oblastı valisi ve Rusya’daki Mordovya Cumhuriyeti’nin eski ve birinci başkanı
1951 – Yaşar Nuri Öztürk, Türk akademisyen, gazeteci, muharrir ve siyasetçi (ö. 2016)
1951 – Robin Sachs, İngiliz sinema ve TV oyuncusu (ö. 2013)
1951 – Elizabeth Swados, Amerikalı müellif, bestekar, müzisyen ve tiyatro yönetmeni (ö. 2016)
1952 – Daniel Balavoine, Fransız müzikçi ve kelam müellifi (ö. 1986)
1956 – Vinnie Colaiuta, Amerikalı baterist
1956 – Sevda Karaca, Türk pop müzik ve sinema sanatçısı
1957 – Mustafa Elitaş, Türk siyasetçi
1958 – Orhan Alkaya, Türk şair, muharrir, tiyatro ve sinema oyuncusu, direktör ve gazeteci
1958 – Kenneth Holm, İsveçli kızakçı
1959 – Jennifer Granholm, Kanada doğumlu Amerikalı siyasetçi ve hukukçu
1959 – Lütfü Türkkan, Türk siyasetçi
1961 – Ersin Kalkan, Türk gazeteci ve yazar
1961 – Tim Meadows, Amerikalı oyuncu, komedyen ve senarist
1961 – Hakan Peker, Türk şarkıcı
1962 – Jennifer Jason Leigh, Amerikalı oyuncu
1963 – Ha Seung-Moo, Koreli bir şairdir ve protestan pastörü
1964 – Duff McKagan, Amerikalı müzisyen ve besteci
1964 – Laura Linney, Amerikalı oyuncu
1965 – Quique Sánchez Flores, İspanyol teknik yönetici ve eski futbolcu
1965 – Gheorghe Hagi, Rumen teknik yönetici ve eski futbolcu
1966 – Soner Arıca, Türk şarkıcı
1966 – José María Olazábal, İspanyol golfçü
1968 – Marcus Grönholm, Fin ralli pilotu
1968 – Mevlüt Çavuşoğlu, Türk siyasetçi, diplomat, ekonomist, iş adamı ve eski Türkiye dışişleri bakanı
1969 – Bobby Brown, Amerikalı bir müzikçi ve kelam yazarı
1969 – Michael Sheen, Galli aktör
1972 – Mary, Danimarka Veliaht Prensi Frederik’in eşi
1973 – Judith Katrijntje “Trijntje” Oosterhuis, Hollandalı pop şarkıcısı
1974 – Vasile Ardeleanu, Rumen profesyonel futbolcu (ö. 2025)
1974 – Deniz Yılmaz, Türk gitarist, müzikçi ve Kurban’ın solisti
1974 – Omarosa Manigault, Amerikalı komedyen, oyuncu ve seslendirme sanatçısı
1975 – Giovanni van Bronckhorst, Endonezya asıllı Hollandalı futbolcu
1976 – Altan Aksoy, Türk ulusal futbolcu
1976 – Anne-Sophie Pelletier, Fransız politikacı
1980 – Manaf Abushgeer, Suudi Arabistanlı futbolcu
1981 – Mia Hansen-Løve, Fransız film yönetmeni ve aktris
1981 – Ahu Sungur, Türk oyuncu
1981 – Nora Zehetner, Amerikalı oyuncu
1982 – Marco Di Meco, İtalyan şair
1984 – Erika, İtalyan pop şarkıcısı
1984 – Carlos Tevez, Arjantinli futbolcu
1985 – Cristiano Ronaldo, Portekizli futbolcu
1986 – Manuel Fernandes, Portekizli futbolcu
1987 – Darren Criss, Amerikalı oyuncu ve şarkıcı
1987 – Özge Gürel, Türk oyuncu
1987 – Curtis Jerrells, Amerikalı profesyonel basketbolcu
1988 – Karin Ontiveros, Meksikalı model, eski hoşluk kraliçesi ve TV sunucusu
1990 – Cem Ekinci, Alman-Türk futbolcu
1991 – Nabil Bahoui, İsveçli ulusal futbolcudur
1992 – Neymar, Brezilyalı futbolcu
1992 – Stefan de Vrij, Hollandalı futbolcudur
1995 – Adnan Januzaj, Kosovalı-Arnavut asıllı Belçikalı futbolcu
1997 – Patrick Roberts, İngiliz futbolcu
1997 – Batuhan Karacakaya, Türk oyuncu ve mimar
1999 – Cemre Baysel, Türk oyuncu
2002 – Davis Cleveland, Amerikalı oyuncu
2003 – Sümeyye Boyacı, Türk yüzücü
2009 – Abhimanyu Mishra, Amerikalı satranç büyükustası

ÖLÜMLER

806 – Kammu, Japonya’nın klâsik veraset tertibine nazaran 50. imparatoru (d. 737)
1661 – Shunzhi, Çin’in Qing Hanedanı’nın üçüncü imparatoru (d. 1638)
1790 – William Cullen, İskoç doktor (d. 1710)
1807 – Pasquale Paoli, İtalyan devlet adamı ve yurtsever (d. 1725)
1818 – XIII. Karl, İsveç-Norveç ortasında kurulan birliğin birinci hükümdarı (d. 1748)
1881 – Thomas Carlyle, İskoç asıllı, deneme ve hiciv muharriri, tarihçi ve eğitmen (d. 1795)
1883 – Pertevniyal Sultan, Abdülaziz’in annesi, Valide Sultan ve II. Mahmud’un eşi (d. 1810)
1887 – Beşir Fuad, Türk asker, tercüman, gazeteci ve fikir adamı (d. 1852)
1888 – Anton Mauve, Hollandalı realist ressam (d. 1838)
1889 – Ole Jacob Broch, Norveçli matematikçi, fizikçi, ekonomist ve siyasetçi (d. 1818)
1894 – Auguste Vaillant, Fransız anarşist (d. 1861)
1926 – André Gedalge, Fransız bestekar ve öğretmen (d. 1856)
1931 – Mihal Grameno, Arnavut milliyetçi, siyasetçi, müellif, özgürlük savaşçısı ve gazeteci (d. 1871)
1937 – Lou Andreas-Salomé, Rus asıllı psikanalist ve muharrir (d. 1861)
1939 – Gheorghe Țițeica, Rumen matematikçi (d. 1873)
1946 – George Arliss, İngiliz aktör (d. 1868)
1958 – Lili Berky, Macar aktris (d. 1886)
1960 – Mustafa Kurucu, Türk mutasavvıf, öğretmen ve İslam alimi (d. 1887)
1961 – Helmuth Theodor Bossert, Alman asıllı Türk lisan bilimci ve arkeolog (d. 1889)
1967 – Violeta Parra, Şilili folk müziği sanatkarı (d. 1917)
1969 – Thelma Ritter, Amerikalı oyuncu (d. 1902)
1971 – Mátyás Rákosi, Macar komünist siyasetçi ve 1945-1956 arasında Macaristan Komünist Partisi başkanı (d. 1892)
1976 – Arnold Petersen, Amerika Sosyalist İşçi Partisi Ulusal Sekreteri (d. 1885)
1990 – Sümeyra Çakır, Türk ses sanatkarı (d. 1946)
1993 – Adnan Kahveci, Türk siyasetçi (d. 1949)
1993 – Joseph L. Mankiewicz, Amerikalı üretimci, direktör, senarist ve En Âlâ Direktör Akademi Mükafatı, En Düzgün Özgün Senaryo Akademi Mükafatı sahibi (d. 1909)
1994 – Hermann Josef Abs, Alman bankacı ve maliye uzmanı (d. 1901)
1999 – Wassily Leontief, Rus ekonomist ve Nobel İktisat Mükafatı sahibi (d. 1906)
2005 – Gnassingbé Eyadéma, Togo devlet başkanı (d. 1935)
2006 – Andrea Santoro, İtalyan misyoner rahip (d. 1945)
2006 – Cemal Kutay, Türk tarihçi ve muharrir (d. 1909)
2008 – Maharişi Maheş Yogi, Hint guru (Transandantal Meditasyon tekniğini geliştiren) (d. 1918)
2011 – Brian Jacques, İngiliz muharrir (d. 1939)
2012 – Sam Coppola, Amerikalı oyuncu (d. 1935)
2014 – Carlos Borges, Uruguaylı futbolcu (d. 1932)
2014 – Robert A. Dahl, Amerikalı siyaset bilimci (d. 1915)
2015 – Henri Coppens, Eski Belçikalı ulusal futbolcu ve teknik yönetici (d. 1930)
2015 – Marisa Del Frate, İtalyan oyuncu, sunucu ve müzikçi (d. 1931)
2015 – Val Fitch, Amerikalı fizikçi ve Nobel Fizik Mükafatı sahibi (d. 1923)
2016 – Bodil Malmsten, İsveçli romancı ve şair (d. 1944)
2017 – David Axelrod, Amerikalı müzik imalcisi, bestekar ve müzisyen (d. 1933)
2017 – Sonny Geraci, Amerikalı müzikçi ve müzisyen (d. 1947)
2017 – Björn Granath, İsveçli oyuncu (d. 1946)
2018 – Margot Duhalde, II. Dünya Savaşı’nda misyon almış Şilili pilot (d. 1920)
2019 – Joe Presko, Amerikalı profesyonel beyzbol oyuncusu (d. 1928)
2019 – Václav Vorlíček, Çek film yönetmeni (d. 1930)
2020 – Carlos Barisio, Arjantinli futbolcu (d. 1951)
2020 – Stanley Cohen, Amerikalı biyokimyacı ve 1986 yılı Nobel Fizyoloji yahut Tıp Mükafatı sahibi bilim insanı (d. 1922)
2020 – Kirk Douglas, Amerikalı oyuncu (d. 1916)
2021 – Ezzat El Alaili, Mısırlı aktör (d. 1934)
2021 – Isa Bellini, İtalyan aktris, seslendirme sanatkarı, sunucu ve müzikçi (d. 1922)
2021 – Ruth Dayan, İsrailli moda dizayncısı, aktivist ve muharrir (d. 1917)
2021 – Christopher Plummer, Kanadalı sinema, dizi oyuncusu ve En Güzel Yardımcı Erkek Oyuncu Akademi Mükafatı sahibi (d. 1929)
2021 – Butch Reed, eski Amerikan futbolu oyuncusu ve profesyonel Amerikan güreşçisi (d. 1954)
2023 – Pervez Müşerref, Pakistanlı asker ve siyasetçi (d. 1943)
2025 – Armen Kirakosyan, Ermeni mühendis ve siyasetçi (d. 1960)
2025 – Vito Di Tano, İtalyan arazi bisikleti yarışçısı (d. 1954)
2025 – Satoru Abe, Japon asıllı Amerikalı ressam ve heykeltıraş (d. 1926)
2025 – Dave Jerden, Amerikalı müzik imalcisi (d. 1949)
2025 – Irv Gotti, Amerikalı DJ ve müzik imalcisi (d. 1970)