Osmanlı Dönemi’nde hapishanelerin kuruluş süreci kitap haline getirildi

Doç. Dr. Adak, Osmanlı İmparatorluğu’nda hapishanelerin tarihî gelişimi üzerine yaptığı akademik çalışmasında, Osmanlı ceza infaz sistemini anlamanın, çağdaş ceza infaz siyasetlerinin kökenlerine ait değerli ipuçları sunduğunu lisana getirdi.

Tarihçi Doç. Dr. Ufuk Adak’ın Altınbaş Üniversitesi Yayınları’ndan çıkan The Politics of Punishment in the Late Ottoman Empire: Ottoman Prisons and Prisoners adlı kitabı, okucuyla buluştu. İngilizce olarak kaleme alınan kitap, 19’uncu yüzyılda Uzak Doğu’dan Latin Amerika’ya kadar uzanan hapishane ıslahatı içinde Osmanlı hapishanelerinin dönüşümünü ele alıyor. Osmanlı İmparatorluğu’nda ceza hukukunda yaşanan gelişmelere paralel olarak kaleler, hanlar, tersanelerden oluşan kapatılma yerleri olan mahbeslerden hapishanelere geçişi makro ve mikro tarih perspektifinden ele alınıyor. İstanbul, İzmir ve Selanik üzere değerli liman kentlerini merkezine alan çalışma, Osmanlı arşiv evrakları, Osmanlı ve İngiliz basını, kent planları, fotoğraflar ve illüstrasyonlar üzere geniş bir kaynak havuzuna dayanıyor.

Doç. Dr. Ufuk Adak, güvenlikli ve yüksek güvenlikli çağdaş ceza infaz kurumlarının inşa edilmesinin yanı sıra tarımla terapi tekniği ile husus bağımlısı mahkumların rehabilite edilmesini hedefleyen “Bağımsızlık Köyü Projesi” üzere mahkumların rehabilitasyonuna yönelik projelere yük verildiğini belirtti. Doç. Dr. Adak, “Hükümlülerin topluma tekrar kazandırılmasına yönelik iş yurtlarındaki mesleksel eğitim uygulamaları yaygınlaştırıldı. Halbuki ceza infaz kurumlarının bu süratli dönüşümünün gerisinde tarihi bir birikim var” dedi.

“CEZA İNFAZ SİYASETLERİNİN KÖKENLERİNE AİT İPUÇLARI SUNUYOR’

Doç. Dr. Adak, “Osmanlı İmparatorluğu’nun son periyodunda birinci çağdaş hapishanenin 1871 yılında İstanbul Sultanahmet’te inşa edilmesi sonrasında ve Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan süreçte hapishaneler her daim kamuoyunun gündeminde oldu. Kitap, Osmanlı ceza sistemindeki dönüşümleri ve çağdaş hapishanelerin kuruluş sürecini derinlemesine inceliyor. Osmanlı İmparatorluğu’nda hapishanelerin tarihi gelişimi üzerine yapılan akademik çalışmada Osmanlı ceza infaz sistemini anlamanın, çağdaş ceza infaz siyasetlerinin kökenlerine ait değerli ipuçları sunuyor” diye konuştu.

Stratford Canning, Henry Bulwer ve Celestine Bonnin üzere Avrupalı uzmanların imparatorluk hapishanelerinin durumu hakkında yazdıkları raporların Osmanlı hapishanelerinin ıslahat sürecini hızlandırdığını belirten Doç. Dr. Adak, “Kitapta, Dersaadet Hapishane-i Umumisi’nin Osmanlı Polis Mecmuaları’nda yayımlanan ender fotoğrafları üzerinden, mahkumların günlük hayatlarına dair ayrıntılı bilgiler sunuluyor. Bu hapishanede mahkumlara okuma yazma öğretildi ve günümüzdeki iş yurtlarının birinci örnekleri sayılabilecek atölyeler kurularak mahkumlar rehabilite edilmeye çalışıldı. Marangozhane, terzilik, kuyumculuk üzere mesleksel eğitimlerin verildiği bu atölyeler hem mahkumların rehabilitasyonu hem de hapishane bütçesine katkı sağlama gayesi taşıyordu” sözlerini kullandı.

Doç. Dr. Adak, “Osmanlı hapishane ıslahatının önündeki en büyük iki mani, hapishane bütçelerinin yetersizliği ve süratle artan mahkûm nüfusudur. Periyodun taşra ve merkez idaresi ortasındaki yazışmalarda, mahkumlara verilecek günlük ekmek ölçüsünden hasta mahkumların tedavisine kadar pek çok ayrıntı tartışılıyor. Bu sıkıntılar bir nebze olsun çözülmesi için çeşitli af uygulamaları devreye alındı” dedi.

Doç. Dr. Adak, Osmanlı İmparatorluğu’nda mahkumların ömür şartlarının yanı sıra kabahatin yine üretilmesi, firar olayları ve idari stratejilerin çok katmanlı bir formda ele alınması gerektiğini belirterek “Osmanlı hapishane ıslahatı, yalnızca cezalandırma değil, tıpkı vakitte rehabilitasyonun da merkezde olduğu bir sistem kurmayı amaçlıyordu. Fakat mali kaynakların ve fiziki altyapının yetersizliği, bu gayelere ulaşmayı zorlaştırdı” diye konuştu.