Geceleri uyuyamıyor musunuz? Suçlu belli oldu
Genel Psikiyatri mecmuasında yayımlanan bu çalışma, bağırsak-beyin ekseninin uykusuzluğu nasıl etkilediğine dair yeni bir pencere açtı.
Uykusuzluk, çağdaş ömrün en yaygın sıkıntılarından biri. Gerilim, kafein, sistemsiz hayat üslubu ya da sıhhat sorunları çoklukla bu durumun esas suçluları olarak gösterildi. Lakin Genel Psikiyatri mecmuasında yayımlanan yeni bir araştırma, uykusuzluğun beklenmedik bir nedenini ortaya koydu: bağırsak mikrobiyomu. Bu çalışma, bağırsaklarda yaşayan kimi bakterilerin uyku bozukluklarını tetikleyebileceğini ve uykusuzluğun da bağırsak sıhhatini olumsuz etkileyen bir döngü yaratabileceğini gösterdi.
BAĞIRSAK-BEYİN EKSENİNDE YENİ KEŞİFLER
Hollanda Utrecht Üniversitesi Tıp Merkezi’nden Dr. Fan Liu liderliğinde yürütülen araştırma, yaklaşık 387 bin uykusuzluk hastasının genetik bilgileri ile 27 bin kişinin bağırsak mikrobiyomu bilgilerini tahlil etti.
Bağırsakta bulunan 14 bakteri kümesi uykusuzluk riskini yüzde 1 ila 4 oranında artırırken, 8 bakteri kümesi ise bu riski yüzde 1 ila 3 oranında azalttı.
Uykusuzluk çeken bireylerde 7 bakteri çeşidinin düzeyleri besbelli halde düşük, 12 çeşidin ise yüksek bulundu. Bu bulgular, bağırsak mikrobiyomu ile uyku kalitesi ortasında karmaşık bir çift istikametli bağın varlığını ortaya koydu.
Dr. Liu, Euronews’e yaptığı açıklamada, “Bağırsak mikrobiyomu, serotonin ve dopamin üzere nörotransmiterlerin üretiminde kilit bir rol oynuyor. Bu kimyasallar, uyku döngüsünü düzenleyen değerli faktörler. Bağırsak sıhhati bozulduğunda, bu süreç sekteye uğrayabilir ve uykusuzluk riski artabilir” dedi.
Araştırmacılar, bağırsak-beyin ekseni ismi verilen bu biyolojik bağlantı çizgisinin, bağırsak bakterilerinin beyne sinyaller göndererek uyku sistemini etkilediğini öne sürdü.
Journal of Psychiatric Research’te yayımlanan bu araştırma, uykusuzluk tanısı alan 41 kişinin bağırsak sıhhatini inceledi. Çalışmada, uykusuzluk çeken bireylerde kısa zincirli yağ asitlerinin (SCFA) düzeylerinin düşük, bağırsak geçirgenliğini artıran zonulin proteininin ise yüksek olduğu tespit edildi.
ÇİFT İSTİKAMETLİ ALAKA: UYKU VE BAĞIRSAK BİRBİRİNİ NASIL ETKİLİYOR?
Araştırmalar, uykusuzluk ile bağırsak mikrobiyomu ortasındaki alakanın iki istikametli olduğunu gösterdi. Yani, bağırsaklardaki bakteri dengesizliği uykusuzluğu tetiklerken, uykusuzluk da bağırsak mikrobiyomunun yapısını bozabiliyor.
Örneğin, uykusuzluk, gerilim hormonları ve iltihaplanma yoluyla bağırsak florasını olumsuz etkiledi.
Öte yandan, bağırsak bakterileri tarafından üretilen melatonin ve GABA üzere unsurlar, sağlıklı bir uyku döngüsü için kritik değer taşıyor.
Harvard Tıp Fakültesi’nden mikrobiyom uzmanı Dr. Wendy Garrett, “Bağırsak mikrobiyomu, uyku sistemini destekleyen kimyasalların üretiminde değerli bir rol oynuyor. Bu istikrarın bozulması, hem fizikî hem de zihinsel sıhhati etkileyebilir” dedi.
SINIRLAMALAR VE GELECEKTEKİ TEDAVİ UMUTLARI
Her iki çalışmanın da birtakım sınırlamaları bulunuyor. İştirakçilerin çoğunlukla Avrupa kökenli olması, sonuçların öteki popülasyonlara genellenmesini zorlaştırıyor. Ayrıyeten, diyet, idman ve hayat şekli üzere bağırsak sıhhatini etkileyen faktörler tahlillere tam olarak dahil edilmedi. Lakin uzmanlar, bu bulguların uykusuzluk tedavisinde yeni bir çığır açabileceğini düşünüyor.
Probiyotik ve prebiyotik destekler, hatta fekal mikrobiyota transplantasyonu üzere mikrobiyom temelli tedaviler, gelecekte uykusuzlukla çabada umut vadeden metotlar olabilir.
