2025’in yılın son günlerinde TBMM Genel Kurulu’nda kabul edilip kanunlaşan 11. Yargı Paketi sonrasında 50 bine yakın mahkuma tahliye yolu açıldı. Tahliyeler başlayıp bunlar ortasından kimilerinin cinayete varan kabahatleri yine işledikleri haberleri gelince yansılar de gecikmedi. Bu af konusu iki yanı keskin kılıç gibi… Daha amiyane tabirle af kanununu çıkaracak politikler için “iki ucu pisli değnek”… Bir yanda af çıkmasını bekleyen yüzbinler, başka yandan toplumun huzurunu kaçıracak tasasıyla affa sıcak bakmayan milyonlar…
Adalet Bakanı Yılmaz Tunç, 11. Yargı Paketi’nin bir af değil, “ceza infaz sisteminde eşitsizlikleri gideren düzenleme” olduğunu savunsa da kamuoyu bunu üstü örtülü bir af olarak algılamakta.
Aflar yalnızca bugünlerde değil her periyot Türkiye’de tartışma konusu olmuştur. Benim hatırladığım birinci af, 1973 yılında Cumhuriyet’in 50. Yıldönümü hasebiyle çıkarılan bir aftı ve kapsamında Osmanlı hanedan mensuplarının da ülkeye dönüşünü sağlayan unsurlar bile bulunuyordu. Bülent Ecevit’in Başbakanlığı devrinde 1974’de çıkan bir genel af ise zihinlerde “Ecevit affı” olarak kaldı. Toplumda, “pek çok hırsızın, katilin” özgür bırakılması” olarak algılandığı için reaksiyonlara yol açtı. Bir de 2000 yılında yeniden Bülent Ecevit’in Başbakanlığı devrinde çıkan bir af var ki, eşi Rahşan Ecevit’in öncü çabaları sonucu gerçekleştiği için “Rahşan affı” ismiyle anılan bu af hala eleştirilir.
Demokrat Parti’nin iktidara geldiği 1950’de çıkarılan bir kısmi genel af da o yıllarda büyük ses getirip gündem konusu olmuş. Hafta Mecmuası’nda M. Ali Yalçın’ın röportajında okuma yazması olmayan bir mahkumun “af” tanımlaması dikkatimi çekti. Bu mahkum, “A ile F yan yana gelince oluyormuş” diyerek demir parmaklılıklar arkasında geçen yıllarında gazetelerde nasıl yan yana gelmiş A ile F harflerini aradığını anlatarak “af” beklentisini özetlemiş. Sultanahmet Cezaevi önünde tahliye olanlarla yapılmış röportajda kimler yok ki? Karısını doğrayanlar, kocasını tabanca ile başından vuranlar, kuyumcu soyanlar… Daha neler neler… M. Ali Yalçın o günlerin atmosferini Sultanahmet Cezaevi kapısından şöyle yansıtıyor:
* * *
Demir mahpushane kapısı şangırdadı. Genç bir adam güya demir parmaklıkların ortasından süzüldü. Işığa koştu… Esmerdi ve kaytan bıyıkları vardı adamın… Sağlam yapılıydı da üstelik… Ayağına rengi solmuş lâcivert bir pantalon geçirmişti. Kısa kollu beyaz gömleğinden iri pazuları fırlamıştı.
Derin bir nefes aldı. 12 yıldan beri birinci kere ciğerlerine giren bir havaydı bu…
Yanına sokuldum. Dumanlı gözleri dolu doluydu, irkildi… bir iki adım attı. Tökezlenir üzere oldu. Sonra, alabildiğine Sultanahmet meydanına hakikat koştu. Ardına bile bakmadı.
Bu esmer genç adam bana Aleksi Karel’in “Bilinmeyen Adam” isimli yapıtlarındaki bir paragrafı hatırlattı.
Aleksi Kareli “Hürriyet” babında diyor ki:
“Uzun vakitten beri kafeste kalan bir ada tavşanını azâd edin, birden hızla hücresinden fırlar… Sonra tökezlenir ve birkaç taklak atar. İşte insan da motamot böyledir.”
Loş koridorda bir adam belirdi. Şişman, orta uzunluklu, gözlüklü, gri elbiseli, 60 yaşlarında babacan bir adamdı bu… Elinde küçük bir valiz ve şapkası vardı. Ürkek ve mahcuptu. Evvelâ hapishane müdürüyle vedalaştı. Sonra titreyen parmaklarının tuttuğu şapka, havada bir iki kavis yaptı. Oradakilerle de selâmlaşmıştı. Artık çıkıyordu, hürdü…
* * *
Onu, aylarca önce bir gün hapishaneyi ziyaret ettiğim vakit tanımış, kıssasını de orada kendi ağzından dinlemiştim. Mahpuslar ona ortalarında “baba” diyorlardı. “Sabri Baba” bana kıssasını şöyle anlatmıştı:
“Karım, genç ve hoştu. Onu çok seviyordum. Beni aldattığını öğrendim. Bir gün arbede ettik. Ekmek bıçağını kaptım. Sonra ne oldu?!.. Yalnız karımın hoş başının, bedeninden ayrıldığını gördüm. Bayılmışım…”
Kadının fotoğrafını gösterdi. Gerçekten hoştu. Yedi yıldan beri yattığı hapishaneden koynunda öldürdüğü karısının fotoğrafıyla çıktı. Nereye gidiyordu?.. Ne yapacaktı?..
* * *
Hapishane kapısı önündeki kalabalık ortasından bir zurna sesi yükseldi. Bunu çalan herkesin çok güzel bildiği zurnacı Emin Tanınmıştı. Kızı çıkıyordu mahpustan… Kızı ki, kendisine frengi aşılıyan esrarkeş kocasını tabanca ile öldürmüştü!.. Zurna sesini bir hıçkırık dalgası boğdu. Baba kız kucaklaşıp ağlaştılar. Sonra, toprağa kapanıp gözyaşları döktüler.
* * *
Gözlerinde, yıllarını doğurduğu ıstırabın tabiri yeknazarda okunan Muzaffer Aydın, başı önünde ağır ağır ilerlerken gazeteciler etrafını sardı. Bu, aylarca memleketin lisanında dolaşan mücevher hırsızı, güçlü tanınmış bir ailenin çocuğu idi:
“-Beni bırakın… Farklı bir hayata gidiyorum… Affetmesini bilen beşerler ortasında namuslu olarak yaşamasını öğreneceğim ve o vakit gerçek affa mazhar olacağım” dedi.
* * *
Bir bayram sevinci içerisinde, hareketli ve sevinçli olan bu ufak tefek adam kim?..
Fevzi Kap…
Katilden 25 sene bir ay 3 gün mahpusa mahkûm olmuştu; 17 yıldır demir parmaklıklar gerisinde yasamış olan Fevzi Kap ile üç sene önce tebdil havalı olarak çıktığı sıralarda Adapazarı civarında Akyazı’nın Beynevit köyünde tanışmıştım. O vakit, o mıntıkada “Kocaeli Canavarı Abaza Basri” diye bir hapishane kaçağı türemişti. Onu beraberce takip etmiştik. Çam ormanlarında, sarp kayalıklı dağlarda Abaza Basri’ye meydan okuyan tek adamdı.
Feyzi Kap… Beni derhal tanımıştı. Boynuma sarıldı:
“-Kurtuldum, kurtuldum işte…” dedi.
* * *
Hapishane boşalıyordu güya.. İsmi okunan, evvelâ hapishane müdürü Ali Rıza Ocakçıoğlu’nun elini öpüyor… Sonra savcı muavinlerinin, hapishane memurlarının ellerine sarılıyorlardı. Bunlar ortasında gözleri yaşlı olanlar ekseriyeti teşkil ediyordu. Hele içlerinde bir tanesi vardı… Öylesine ağlıyor, öylesine ağlıyordu ki…
Hıçkırarak şöyle diyordu:
“-Okuma yazma bilmem… Yalnız bir tek söz belledim… AF!.. A ile F yanyana gelince oluyormuş! Yıllardır her gün gazete alırım. Sabahtan başlar, akşama kadar başından sonuna kadar sözlere bakarım. A ile F’yi yanyana görünce, muvaffakiyetim parmağımı üzerine… Gösteririm okumuşlara… Çok bekledik amma, nihayet kavuştuk hürriyete… Yaşasın şu Demokratlar… Allah korusun onları…”
Gözyaşlarını mendiliyle sildi. Bir orta gözleri; yoldan geçmekte olan japone kollu yeni moda, göğsü sırtı açık bir elbise giymiş olan tombulca bir hanıma takılmıştı.
Kulağıma yanlışsız eğildi. Fısıltı halinde:
“-Kadınlar bile daha hoşlaşmış ağabey…” dedi.
* * *
Hürriyetine kavuşan bir sürü insan yesyeni bir hayata hakikat koşup gidiyordu. İçlerinde, yemyeşil ağaçlar, rengârenk çiçeklerle süslü, güneşli bir günü kaç yıldır özleyen… kaçları vardı…
Ağır ağır Sultanahmet’e yanlışsız yürüyorduk ki, hapishanenin köşesinde tekrar Fevzi Kap’ı gördüm. Elinde büyük bir şeker kutusu vardı. Gülerek şöyle dedi:
“-Ne yaparsın ayrılamıyoruz buradan… Arkadaşlara bayram şekeri götürüyorum.”
17 uzun yıl, onu hapishaneye işte bu kadar bağlamıştı.
Yanan eski adliye binasının önünden geçiyorduk ki, apansızın gözüm birisine takıldı. Bir tümsek üzerinde, o alabildiğine koşan esmer genç adam oturuyordu. Yanına yanlışsız yürüdüm. Dalgın dalgın yüzüme baktı. Gözleri hâlâ yaşlı idi. Ağlamaktan kızarmıştı. Bir süre bakıştık. Sonra genç adam:
“- Neden affettiler, beni!.. Neden…” dedi.
Hıçkırarak içini şöyle döktü:
“-Hiç kimsem yok… 12 yıldan beri karımın hayali beni rahat bırakmadı. Affı, çok bekledim, ama çok pişmanım… Ne yapacağım artık? Ben kendimi affetmedim ki!..”