Eski Hazine Kamu Finansmanı Genel Müdürü Cangöz: Türkiye yurt dışı yardımda ABD’den sonra ikinci geliyor

Eski Hazine Kamu Finansmanı Genel Müdürü M. Coşkun Cangöz, Medium’da yayımlanan yazısında, Türkiye’nin dış yardım yapan ülkeler ortasında en üst sıralarda bulunduğunu kaydetti. Cangöz’ün yazısı kısaca şöyle:

”Küresel İnsani Yardımlar Raporuna nazaran 2023 yılında 5,1 milyar ABD doları dış yardım yapan Türkiye ABD’den sonra ikinci sırada yer alıyor. Bu sayı GSYH’nin yüzde 0,5’ine karşılık geliyor.

Türkiye her ne kadar bu listenin birinci sıralarında yer alıyor olsa da Rapor’da kelam konusu yardımın büyük ölçüde Türkiye’deki Suriyeli mülteciler için harcandığı ve bu nedenle başka bağışçılar tarafından yapılan memleketler arası insani yardımlarla tam olarak tıpkı nitelikte olmadığı tabir ediliyor.

Son beş yıllık devirde Türkiye’nin yapmış olduğu yurt dışı yardım ölçüsü toplam 38,5 milyar dolara ulaşmış. 2019 yılında yüzde 1,15’e ulaşan dış yardımın GSYH’ye oranı takip eden yıllarda kademeli olarak yüzde 0,62’ye kadar gerilemiş bulunuyor.

TİKA’nın yayımladığı Türkiye Kalkınma Yardımları Raporlarına nazaran yardımların kıymetli bir kısmı eğitim ve sıhhat üzere alanlarda yapılan birebir yardımlardan oluşurken, genel olarak bakıldığında dörtte üçü Suriye’ye kullandırılmış.

Öte yandan, Türkiye ulusal gelirine oranla en fazla dış yardım sağlayan ülkelerden birisi olmakla birlikte, 2023 yılı datalarına nazaran en büyük yirmi bağışçı ülke ortasında kişi başına gelir düzeyi en düşük ülke olması dikkat çekiyor. Listede yer alan Türkiye dışındaki ülkelerin ortalama kişi başı ulusal geliri 57 bin 390 ABD doları iken, Türkiye’nin bir üstündeki Suudi Arabistan’da bu sayı 32 bin 94 dolar düzeyinde.

Dış yardımlar gerek nakdi gerekse birebir olsun resmi kanallar kullanılmak suretiyle finanse edildiğinde direkt ya da dolaylı olarak bütçe kaynaklarının tekrar dağıtımı ve vergi gelirlerinin tahsisi süreçlerinde tesirli oluyor. Bu kapsamda, başka kamu kaynaklı transferlerde olduğu üzere dış yardımların toplumsal kesitler üzerindeki yükünü pahalandırmak için vergilerin hangi kesitlerden alındığına bakılabilir.

Vergilerin elde edilmesi bakımından Türkiye en fazla kalkınma yardımı ve insani yardım sağlayan ülkelerden kıymetli ölçüde ayrışıyor. Bu kapsamda Türkiye’de gelir, kar ve sermaye karlarından alınan vergilerin GSYH’ye oranı yalnızca yüzde 5,8 düzeyindeyken listede yer alan başka ülkelerin ortalaması yüzde 15’e ulaşıyor.

Yurt dışı kalkınma yardımlarının ivmelenmeye başladığı 2012 yılından bu yana bakıldığında; kişi başına gelirin dolar bazında yalnızca yüzde 13 oranında arttığı, enflasyonun yüzde 6’dan yüzde 80’lere kadar yükseldiği, 1,7 lira olan döviz kurunun 30 lirayı aştığı, Merkez Bankası net rezervlerin 50 milyar dolardan 8 milyar dolara kadar gerilediği, bütçe dinamiklerinin bozulduğu ve açığın tarihî olarak yüksek düzeylere ulaştığı, Gini katsayısının 0.40’tan 0,42’ye yükseldiği ve hayat pahalılığı ile birlikte yoksulluğun arttığı bir periyotta Türkiye’nin kalkınma yardımları ve insani yardımlar için 75 milyar dolar kaynak tahsis ettiği görülüyor.”