Ev almak hayaldi. Kiracılık da lüks oldu

Türkiye’de artan ekonomik krizle birlikte barınma sorunu yurttaşların kanayan yarası haline geldi. Mesken almak artık dar gelirli yurttaşlar için hayallerden bile çıkarken kiracılık da lüks oldu.

Naki Bakır Dünya gazetesindeki yazısında Türkiye ve öbür ülkeler ortasındaki kira artış uçurumunu yazdı.

Bakır yazısında, OECD bilgilerine değinerek, “Veriler, barınma probleminin Türkiye’de artık istisna değil, yapısal bir krize ve kirada oturmanın adeta lüks tüketime dönüştüğünü göste­riyor” dedi

İşte Naki Bakır’ın ‘Türkiye’de kiracılık lüks oldu’ başlıklı yazısındaki ilgili kısım:

“2025 yılında kiralar OECD ortalamasında yüzde 6,8, Türkiye’de yüzde 77,1 arttı. 2015-2025 periyodunda OECD ortalamasında yüzde 48,9 olan kira artışı, Türkiye’de yüzde 1.457,7’ye ulaştı.

Türkiye, 2025 yılı ve son on yıldaki kira artışlarında OECD ortalamasını yaklaşık ona kat­larken, en yakın ülkeyle arada­ki fark bile uçurum niteliğin­de bulunuyor. Bilgiler, barınma sıkıntısının Türkiye’de artık istisna değil, yapısal bir krize ve kirada oturmanın adeta lüks tüketime dönüştüğünü göste­riyor. Çok yüksek kiralar so­rununda gelinen evre, sade­ce yasal düzenleme ile değil; enflasyonla çaba, konut arzı ve öbür düzenlemelerin birlikte yürütülmesini gerek­tiren acil bir ıslahat paketi ih­tiyacının sinyalini veriyor.

ARTIŞ SÜRAT KESTİ FAKAT HALA YÜKSEK

OECD’nin üçer aylık dö­nemler bazında belirlediği ki­ra endeksine nazaran Türkiye’de kiralar evvelki çeyreklere gö­re 2025 birinci çeyrekte yüzde 15,5, ikincide yüzde 14,15, üçüncü çeyrekte yüzde 12,21 artarken, son çeyrekte artış yüzde 9,63’e geriledi. 2025’in son çeyreği prestijiyle 2024’ün son çeyre­ğine nazaran artış yüzde 62,3 oldu.

Ancak 2025’in dört çey­rek endekslerinin ortalaması 2024’ün ortalamasına oranlan­dığında cari kira artışının yüzde 77,1 olduğu belirlendi. Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) Tüketici Fiyat Endeksine (TÜ­FE) nazaran 2025’de on iki aylık ortalamalara nazaran yüzde 34,88 olan enflasyonla indirgenirse, Türkiye’deki yıllık gerçek kira artı­şı yüzde 31,3’e denk geliyor.

Aynı hesaba nazaran kiralar, OECD ülkeleri içinde Türki­ye’nin en yakın takipçisi olan İz­landa ve Yunanistan’da nomi­nal bazda yüzde 9,9, Macaris­tan’da yüzde 9,8 artış gösterdi. Geçen yıl en düşük kira artışları ise yüzde 0,5’le Japonya, yüzde 0,8’le Güney Kore ve yüzde 1’le Finlandiya’da gerçekleşti.

Dört çeyrek ortalamalarına nazaran yıllık kira artışı OECD or­talamasında yüzde 6,8 düzeyin­de oluştu. Ortalamadan yakla­şık 10 kat daha fazla kira artışı yaşayan Türkiye, OECD ortalamasını da yükseltti.

TÜRKİYE’DE KİRALAR NEDEN DENETİMDEN ÇIKTI?

Bakır, kiralardaki artışın sebeplerini ise şöyle sıraladı:

“1- Yüksek ve kalıcı enflasyon: Kira artışlarının ana yeri genel fiyat istikrarsızlığı oluşturdu. Enflasyon kronik hale geldi. Kira, enflasyona karşı sigorta fonksiyonu kazandı.

2- Konutta nitelik ve erişim sorunu: Üretilen konutların değerli kısmı orta–üst gelir kümesine hitap etti. Kiracı talebinin ağır olduğu ucuz ve orta segment ihmal edildi. Toplumsal konut üretimi, artan nüfus ve hane sayısına yetişemedi. Sonuç: Talep çok, uygun arz yetersiz.

3- Göç, demografi ve hane bölünmesi: Suriyeli ve öteki göçmenler kira talebini büyüttü. Gençlerin geç evlenmesi ve boşanma oranlarındaki yükseliş tek kişilik hane sayısı artırdı. Nüfus artış suratı düşmesine karşın daha fazla meskene gereksinim doğdu.

4- Faiz siyaseti ve “kiraya yönelen talep”: Uzun mühlet düşük tutulan faizler konut fiyatlarını şişirdi. Sonrasında gelen sert faiz artışı satın almayı imkânsızlaştırdı. Mesken alamayan geniş kitle kiraya yüklendi. Bu da kiraları üst iten ikinci bir dalga yarattı.

5- Konut yatırım aracına dönüştü: Konut, Türkiye’de artık barınma değil, paha saklama aracı oldu. Döviz, altın ve borsa oynaklığında “en inançlı liman” algısı, yatırımcı nezdinde konutu öne çıkardı. Boş tutulan yahut kısa periyotlu kiraya verilen meskenler arttı. Arz fiilen daraldı.

6- Kira düzenlemeleri karşıt tepti: Yüzde 25 kira artış sonu üzere müdahaleler, mevcut kiracıyı korurken, yeni kiraları sıçrattı. Konut sahipleri birinci kiralamada fiyatı çok yükseltti. Piyasa, “eski kiracılar – yeni kiracılar” halinde ikiye bölündü.

7- Maliyet şoku; inşaat ve bakım: İnşaat maliyetleri (demir, çimento, işçilik) katlandı. Aidat, bakım, vergi masrafları yükseldi. Mesken sahibi, maliyeti kiraya yansıttı.”

Yazının tamamını okumak için tıklayın.