Hiç bitmeyen geyik: Aşk mı? Para mı? / AHMET YABULOĞLU İle EVVEL ZAMAN

Günümüzde “geyik muhabbeti” diye isimlendirilen laflamaya evvelce ne derlerdi bilmiyorum lakin o cins sohbetlerde insanların baş yorup yıllarca karşılığını bulamadıkları ve içinden çıkamadıkları tuhaf sorular vardı. “Yumurta mı tavuktan çıkar, tavuk mu yumurtadan?” tipi sorular saatlerce sürebilecek “muhabbet”in konusu ve temel materyali olabilirdi. Yalnızca geçmişte değil çabucak her devir bayan olsun erkek olsun insanları meşgul eden en bilinir bir diğer soru da evlilikte mutluluğun anahtarı olduğu öne sürülen iki seçenek üzerine kurulu:

Aşk mı?

Para mı?

Senelerdir karşılığı aranan bu soruya net bir karşılık bulunabilir mi bilemem lakin, “Parayla saadet olmaz, parasız da bir şey olmaz” diyerek kestirip atanların ne derece haklı olduklarının takdirini de sizlere bırakırım. Lakin günümüzün ekonomik kaidelerinin gençleri evlenmeye korkuttuğu da inkar edilmez bir gerçek olarak karşımıza dikilince maddiyatın kıymeti güya daha öne çıkar hale geldi.

Geçmişte de, “Aşk mı, para mı?” konusu daima irdelenmiş. “İki gönül bir olunca samanlık seyran olur” sözünü hatırlayınca bir an maddiyatın bugünkü kadar değer taşımadığını düşünüyoruz. Fakat aklımıza, “İki çıplak bir hamama yakışır” kelamı gelince de kazın ayağının o denli olmadığını anlıyoruz.

Bundan 87 yıl evvel Fotoğraflı Hafta Mecmuası’ndan Hatice Hatip, “Aşk mı, para mı?” ikilemini gündeme taşımış. Hatice Hatip, periyodun ünlü dört bayan muharrir ve edebiyatçısına evlilikte memnunluk için paranın mı, aşkın mı daha faal olduğu sorusunu yöneltip aldığı karşılıkları okurlarıyla paylaşmış. Bu bahisteki görüşlerini Hatice Hatip’e açıklayan Şükûfe Nihal, Suad Derviş, Muazzez Tahsin ve Peride Celal nitekim Cumhuriyet devrinin kıymetli öncü bayan edebiyatçı ve muharrirlerinden. Eskiler bu isimleri tanır, bilir. Yeni kuşak için burada onları tanıtmaya kalksam sayfalara sığmazlar. En yeterlisi merak eden gençlerin bu bayan muharrirlerimiz hakkında kendilerinin küçük bir araştırma yapması. Eminim pişman olmazlar ve bu pahalı bayan muharrirlerimizin yapıtlarını okuma dileği duyarlar.

Artık Hatice Hatip’in 1 Birinci Teşrin 1938 tarihinde Fotoğraflı Hafta Mecmuası’da yayınlanan röportajını sizlerle paylaşabiliriz:

* * *

Genç kızlar hayatta en fazla şundan korkarlar: Evlilik hayatında saadet bulamamak…

Her genç kız, hayatta kendisini saadete ulaştıracak bir eşe tesadüf etmeyi, bir yuva kurmayı ve o yuva içinde mesud bir hayat sürmeyi ister. Ve bu da onun en legal bir isteğidir. Lakin bir izdivaç kurulurken onu nasıl temeller üstüne dayamalı?..

Genç kızların zihinlerinde birbirile çengelleşen istifhamlar var:

İzdivaçta saadete âmil olan şey nedir?

Aşk mı? Para mı? Arkadaşlık mı?

Tanınmış bayan muharrirlerimizin bu konudaki fikirlerini tesbit etmek istedik.

İşte Şükûfe Nihal’in, Suad Derviş’in, Muazzez Tahsin’in, Peride Celâl’in cevabları:

Şükufe Nihal diyor ki:

“Evlenenler ortasında aranılacak şey aşkla birlikte terbiye ve kültür birliği, şefkat, fedakârlık hisleri, ailenin haysiyetini koruyacak kadar cemiyet hayatında vekardır.

Saadet yolunu bulabilmek için bunlardan biri eksik olursa aile maddeten olmasa bile manen sarsılmağa mahkûmdur.

Para, zenginlik, bence son plânda gelir. Hayat arkadaşında üstte söylediğim şeyleri arayanlar ve bulanlar hayat arbedesinde çalışıp çarpışmaktan, beraberce birtakım mahrumiyetlere katlanmaktan bile bir zevk duyabilirler.”

Suad Derviş’in fikri:

“İzdivaçta saadet âmili para olamaz. Sevgi ve dostluk bulunmayan bir izdivaçta paranın saadet getirebileceğine benim aklım ermiyor.

İzdivacın kurulması için evvelâ kesinlikle ki en kolay manasında aşk lâzımdır. Lakin, devamlı ve mesud bir birlik olması için dostluk ve arkadaşlığın bu hissi takip etmesi icap eder.

Zenginlik bir gün kaybolabilir ve aşkın harareti soğuyabilir. Ancak, dostluk ve arkadaşlık en devamlı olan, en kuvvetli olan bir histir. Dostluk, lakin biribirini anlayabilmekle kurulan bir kuruluştur. Anlayabilmekle diyorum, anlaşabilmekle değil… İnsan bir çok taraflarını anlayamadığı bir çok kusurlarına göz yumduğu bir beşere dostlukla bağlanabilir. Lakin, aşkta müsamaha yoktur. Aşk müsamaha kabul etmez…

Dostluk üzerine kurulmuş bir izdivaçta arkadaşlığın da teessüs etmesi büyük bir saadettir.

Arkadaş derken; zevkleri zevklerinize uygun olan, birlikte gülüp, konuşup eğlenebileceğiniz insan manasını kastediyorum. Lakin, bu arkadaşın ayrıyeten kafadar olması fikirlerinizi, telâkkilerinizi paylaşması önemli işlerde her şeyi sizin üzere düşünmesi ise saadetlerin en büyüğüdür…

Sevgiyi bu izdivacın asıl sebep ve illeti telâkki ettiğimiz takdirde geriye bıraktığımız şey para kalıyor.

Bu kuvvetli temeller üzerine dayanan bir çift için parasız olarak hayata tahammül etmek, çok güçlü olan bir çiftin bütün bunlardan yoksun olarak hayata tahammül etmesinden çok kolaydır üzere geliyor bana!..”

Mamaafih, bu da telakkiye ve bayanlara nazaran değişebilir. Kaç bayanlar izdivaçta yalnız refahı ararlar ve tahminen de bütün bu teferruatı arayanlardan çok daha mesud olmuşlardır.”

Muazzez Tahsin şöyle diyor:

“Siz izdivaçta bayanı mesud edebilecek üç büyük âmili bulup bir ortaya getirmişsiniz. Bunları niye ayırmağa çalışmalı? O vakit bayanla erkeğin birleşik hayatlarında aksayan bir taraf olmaz mı?

Bunları birer ve kısaca analiz etmeğe çalışacağım:

Evlenen bayan kocasını sevmezse elbette ki mesud olamaz. Maddî olmağa, bu günün mantalitesine uymaya bütün kuvvetimle çalıştığım halde, yeniden izdivaçta en büyük saadetin karşılıklı sevgide bulunacağına inandığımı gizliyemeyeceğim. Fakat, meşhur bir kelamdır: Felaket kapıdan girince aşk pencereden kaçar

O halde aşkı koruma için kapımızın ve penceremizin önlerine birer muhafız koymak lâzımdır: Para…

Bununla konutun ve müşterek hayatın gereksinimlerini karşılayacak ve biraz da bayanın ufak tefek kaprislerini tatmin edebilecek kadar bir servet kastediyorum. Büyük bir servetin aşkı bir kenarda bırakmasından ve erkeğe de bayana da yeni ve öteki ufuklar açmasından korkarım.

Arkadaşlığa gelince; bu sualinizle karı koca ortasındaki fikir mutabakatını, karşılıklı itimadı, sırdaşlığı ve kaygı iştirakini kastettiğinizi zanettiğime nazaran, esasen bu türlü olmazsa ortada samimiyet olamaz, bir çatı altında ömür sürmenin zevki kalmaz diyeceğim.

Hülâsa, bayanın -ayni vakitte erkeğin de- gerçek saadeti bulması için -eğer gerçek saadet varsa- evvelâ kocasını sevmesi, ona inanması ve güvenmesi, sonra da gündelik gereksinimlerini temin için para sorunu çekmemesi lâzımdır.

Peride Celâl şöyle düşünüyor:

Aşkın pek seçkin yakalanan bir Zümrüdü Anka kuşu olduğuna inananlardanım. Bunun için bence izdivaçta birinci aranan şey arkadaşlık olmalıdır. Para; izdivaçta mesud etmez. Ancak temelleri düzgün kurulmuş mesut bir yuvanın sahiplerini şad eder. Bu suretle onları daha pürüzsüz bir saadete gerçek götürebilir. Âlâ bir izdivaç, bayan ve erkek için temayüllerin, hislerin; biribirine uyması ile kaimdir. Evlenen herkes, her şeyden önce elini uzatacağı insanı uzun uzunluklu tedkik etmeli ve onun harici görünümünden çok iç hislerini incelemeğe bakmalıdır. Evleneceği adamın kendi şahsından önce para cüzdanına bakan insandan nefret ederim.

Tekrar edeyim; Aşka pek inanmıyorum. Mesud olmak için o izdivaçta tek yol kuvvetli bir arkadaşlıktır.”

(Hatice Hatip / Fotoğraflı Hafta 1 Birinci Teşrin 1938)