Paslı göründü, tarihi değiştirdi 3 bin yıllık hazineden çıkan sır

Bronz Çağı’na ilişkin görkemli Villena Hazinesi içinde yer alan bir bilezik ile altın bir başlık, uzun mühlet boyunca öteki eserler ortasında dikkat çekmeden duruyordu. Yapılan yeni tahliller, bu iki modülün yer altından çıkarılan demirle değil, meteorlardan gelen demirle işlendiğini ortaya koydu. Böylelikle hazinenin en kıymetli ögelerinin, en mütevazı görünen kesimler olduğu anlaşıldı.

TARİHİ DEĞİŞTİREN BULGU

İspanya Ulusal Arkeoloji Müzesi’nden Salvador Rovira-Llorens liderliğinde yürütülen araştırma, Trabajos de Prehistoria mecmuasında yayımlandı. Elde edilen bulgular, İber Yarımadası’nda metal sürece bilgi ve maharetinin, 3 bin yıl öncesinde sanılandan çok daha ileri bir düzeyde olduğunu gösteriyor.

Toplam 66 modülden oluşan ve 1963 yılında İspanya’nın Alicante kentinde bulunan Villena Hazinesi, Avrupa Bronz Çağı metal işçiliğinin en kıymetli örnekleri ortasında kabul ediliyor. Koleksiyonun büyük kısmı altından oluşurken, iki demir görünümlü eser uzun müddet tartışma konusu olmuştu.

TARİHLENDİRME ÇIKMAZI ÇÖZÜLDÜ

İber Yarımadası’nda Demir Çağı’nın MÖ 850’den evvel başlamadığı biliniyor. Buna rağmen hazinedeki altın yapıtların MÖ 1500–1200 ortasına tarihlenmesi, demir içeren bu iki modülün nasıl üretildiği sorusunu gündeme getiriyordu. Bu durum, arkeologlar için yıllardır çözülemeyen bir gizemdi.

Antik dünyada dövülebilir demirin tek kaynağı yer altı cevherleri değildi. Demir Çağı’ndan çok daha evvel, meteorlardan elde edilen demirle üretilmiş pek çok eser bulunuyordu. Bunların en ünlü örneklerinden biri de Mısır Firavunu Tutankhamun’un meteorit demirden yapılmış hançeriydi. Bu çeşit nesneler, devirlerinde son derece az ve pahalı kabul ediliyordu.

GÖKTAŞI DEMİRİ NASIL TESPİT EDİLDİ?

Araştırmacılar, meteorit demir ile yeryüzü kökenli demiri ayırt etmenin temel yolunun nikel oranı olduğunu belirtti. Göktaşlarından gelen demirin nikel içeriği epeyce yüksek oluyor. Bu kapsamda, iki nesne “kütle spektrometrisi” tekniğiyle tahlil edildi ve elementel bileşimleri incelendi.

Yoğun korozyona karşın elde edilen sonuçlar, hem bileziğin hem de başlığın meteorit demirinden üretildiğine dair güçlü ispatlar sundu. Böylelikle bu yapıtların, hazinenin geri kalanıyla birebir devirde yapılmış olamayacağı tarafındaki kuşkular ortadan kalktı.

Araştırmacılar, Villena Hazinesi’ndeki bu iki kesimin, İber Yarımadası’nda meteorit demiriyle ilişkilendirilen en eski örnekler olduğunu vurguladı. Bu bulgu, karasal demirin yaygınlaşmasından evvelki Geç Bronz Çağı ile büsbütün uyumlu kabul ediliyor.