Süper Baba’nın Yakup Dedesi: İhsan Devrim 16. yılda anılıyor

Topçu Binbaşı Mustafa Sabri Bey ile Nöber Hanım’ın oğlu olan sanatçı, kimi kaynaklara nazaran 1914’te, kimilerine nazaran ise 7 Ocak 1915’te doğdu.

Üsküdar Sokullu Mehmet Paşa İlkokulu’nu 1926’da tamamlayan İhtilal, birebir yıl babasını kaybetti. Ortaöğrenimini Darüşşafaka Lisesi’nde sürdürdü.

Darüşşafaka’da 1930’da tiyatro çalışmalarına başlayan İhtilal, 1932’de Üsküdar’da arkadaşlarıyla Gençler Mahfili’ni kurarak tiyatroya devam etti.

Devrim, vefatından kısa müddet evvel bir röportajında o yılları şöyle anlatmıştı: “Babam, Osmanlı ordusunda binbaşılığa kadar yükselmiş. Babamın subaylık periyodunu değil, emekliliğini hatırlıyorum. Üsküdar, İnadiye Mahallesi’nde Bakkal Sokak’ta oturuyorduk. Bu sokağın ismi, daha sonra Musahipzade Celal Sokak olarak değişti. Kendisiyle tıpkı sokakta oturuyorduk ve Musahipzade Celal amcadan çok yakınlık gördüm. Darüşşafaka’da bir evre perşembe, cuma, bir bölüm de cumartesi, pazar hafta tatili vardı. Annem bir vakit Ankara’da yaşadığı için ben daimi Darüşşafaka’da kalıyordum. Musahipzade Celal amca dedi ki, ‘Bekarlıktan çıkacaksın, hafta tatillerinde bize geleceksin.’ Böylelikle bir periyot hafta tatillerinde onun konutuna çıktım.

O kadar beyefendi bir insandı ki… Ben resme de meraklıydım. Darüşşafaka’da da fotoğraf kağıdı veriyorlardı. Her hafta bir tane Celal amcaya götürürsem, bana 25 kuruş veriyordu. Ben sevinçten uçuyordum natürel. Düşünün, o günlerde 15 günde bir bekar aylığı 20 kuruştu.”

Tiyatro çalışmalarına 1930’da başladı.

Usta sanatçı, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ne girdi fakat üçüncü sınıfta ayrılıp Bakırköy Halkevi’ne katıldı.

Usta sanatçı, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ne girdi fakat üçüncü sınıfta ayrılıp Bakırköy Halkevi’ne katıldı.Halkevinde sahneye çıkan İhtilal, 1951’de İstanbul Kent Tiyatroları’na girerek Muhsin Ertuğrul üzere ustalarla çalıştı.Edebiyata ilgi duyan İhtilal, lise yıllarında öyküler yazdı. Hikaye, deneme ve şiirleri Varlık ile Yücel mecmualarında yayımlandı.

Devrim, edebiyat merakını bir röportajında şöyle söz etmişti: “1930’lu yıllarda edebiyata merak saldım. O yıllarda ‘Resimli Ay’ diye bir mecmua çıkıyordu. Bir de ‘Küçük Öyküler Koleksiyonu’ isimli tekrar bir ek mecmua yayımlanıyordu. Bunlar bir kıssa karşılaşması açtı. Yedinci sınıftayım. Benim Darüşşafaka’daki numaram 918, bir de yanımda arkadaşım var, 919 Rüştü. İki öykü yazmışım, ikisini de karşılaşmaya sokmak istiyorum. Bir öykümü Rüştü’nün ismine soktum ve o öykü karşılaşmayı kazandı. Fotoğraflı Ay Matbaası Rüştü’ye 10, 15 cilt kitap ve mecmua armağan etti. Müsabakayı kazandıktan sonra Varlık mecmuasına abone oldum, hikayelerim Varlık’ta çıkmaya başladı. 1934 yılında imzam düzgünce meşhur olmuştu. Sait Faik, İhsan İhtilal ve Ümran Nazif…” Kitapevleri kurdu.

Kendi ismi dışında İhsan Naim, İhsan Aygün, Enis Bülent Yedek, Aşık İhtilal, Öksüz Memet takma isimlerini kullanan İhtilal’in şiirleri çeşitli gazete ve mecmualarda “Manzumelerim” başlığıyla çıktı. Hikayeleri Rusça, Yunanca ve Fransızca’ya çevrildi.”Bir Martı Gibi” şiiri Mustafa Şükrü, “Gözü Bende Kaldı” şiiri Bora Ayanoğlu tarafından bestelendi. Sanatçı, 1943’te Salah Birsel ve Burhan Arpad ile ABC Kitabevi’ni, 1944’te İhtilal Kitabevi’ni açtı.

“1938’de hukuk fakültesindeyim. Üç arkadaş, ABC Kitabevini açtık. Hikayeci ve gazeteci Burhan Arpad, şair Salah Birsel ve ben… Daha sonra Burhan ve ben ayrıldık. ABC Kitabevinin karşısında bir kasap vardı. O dükkanı kiraladım ve İhtilal Kitabevini açtım. İhtilal Kitapevi uzun yıllar devam ederdi ancak Rıfat Ilgaz’ın ‘Sınıf’ kitabını ben bastım.”

“1938’de hukuk fakültesindeyim. Üç arkadaş, ABC Kitabevini açtık. Hikayeci ve gazeteci Burhan Arpad, şair Salah Birsel ve ben… Daha sonra Burhan ve ben ayrıldık. ABC Kitabevinin karşısında bir kasap vardı. O dükkanı kiraladım ve İhtilal Kitabevini açtım. İhtilal Kitapevi uzun yıllar devam ederdi ama Rıfat Ilgaz’ın ‘Sınıf’ kitabını ben bastım.”

Tiyatronun yanı sıra sinemada da rol alan İhsan İhtilal, yaklaşık 30 sinemada oynadı.

“Yuva”, “Belene”, “Dönemeç”, “Süper Baba”, “Yeni Hayat”, “Zeybek Ateşi” ve “Baba Evi” üzere dizi ve sinemalarda yer alan İhtilal, “Süper Baba”daki Yakup Dede rolüyle hafızalara kazındı.

“Sürmeneli Yakup Dede” karakterini en heyecan verici rolü olarak gören İhtilal, “Dizi beş sene devam etti. Onun gerisinden ‘Baba Evi’ geldi. Seyirci beni beğendi. Ben de o beğeniye layık olmaya çalıştım. Harika Baba’da seslendirmeyi Müşfik Kenter yaptı. Olağanüstü konuştu. Rolün büyümesinde Müşfik’in de çok katkısı oldu.” demişti.

“Evimiz”, “Hatıralar” ve “Yemen Türküsü” adlı üç kitabı yayımlanan usta sanatçı, 6 Ocak 2010’da vefat etti ve Rumelihisarı Aşiyan Mezarlığı’na defnedildi.