TARİHTE BUGÜN 1 Şubat

OLAYLAR

1411 – Birinci Toruń Barışı, müttefik Polonya Krallığı ve Litvanya Büyük Dükalığı ile Töton Şövalyeleri’nin ortalarındaki savaşın bitmesiyle Toruń kentinde imzalandı.
1553 – Osmanlı İmparatorluğu ve Fransa Krallığı ortasında, İstanbul Antlaşması imzalandı.
1662 – Çinli general Koxinga, dokuz ay süren kuşatmadan sonra Tayvan adasını ele geçirdi.
1793 – Fransa, İngiltere ve Hollanda’ya savaş ilan etti.
1814 – Filipinler’deki Mayon yanardağı lav püskürdü; yaklaşık 1200 kişi öldü.
1861 – Amerikan İç Savaşı: Teksas, Amerika Birleşik Devletleri’nden ayrıldı.
1884 – Oxford English Dictionary’nin birinci baskısı yapıldı.
1887 – ABD’de emlakçılık yapan Harvey Henderson Wilcox ve karısı, Hollywood isimli çiftliklerini tapu dairesinde kaydettirdi. Los Angeles’in batısındaki yere; telefon, elektrik, gaz ve su getirttiler. Amerikan sinema sanayisi burada doğdu.
1895 – Lumiere Kardeşler, sinema makinasını icat ettiler.
1896 – Giacomo Puccini’nin La bohème operası, birinci sefer İtalya’nın Turin kentinde sahnelendi.
1913 – Grand Central Terminal, New York’ta açıldı: Dünyanın en büyük tren istasyonu.
1915 – 20th Century Fox sinema şirketi kuruldu.
1918 – Rusya, Gregoryen takvim’e geçti.
1919 – İnci adlı aylık kadın dergisi İstanbul’da yayımlanmaya başladı. Sahibi Sedat Simavi idi.
1923 – Almanya’da enflasyon artıyor; 1 sterlin 220 bin mark pahasına ulaştı.
1924 – Birleşik Krallık, SSCB’yi resmen tanıdı.
1924 – Zekeriya Sertel tarafından yayınlanan Fotoğraflı Ay yayın hayatına başladı.
1926 – Ankara’da Gazi İstasyonu açıldı.
1930 – Kayseri-Şarkışla Demiryolu işletmeye açıldı.
1933 – Bursa’da ezan ve kametin Türkçe okunmasını yanlış bulan bir küme, Ulucami’de namazdan çıkan halkı da yanlarına alarak Valilik önünde şov yaptı.
1933 – Cumhuriyet prensiplerini benimsetmek ve tıpkı doğrultuda kültür hareketi oluşturmak maksadıyla Halkevleri’nin yayın organı olarak Ülkü dergisi yayınlanmaya başladı.
1935 – Ayasofya, müze olarak halkın ziyaretine açıldı.
1944 – Bolu-Gerede sarsıntısı: Gerede, Bolu ve Çankırı’daki sarsıntılarda 4611 kişi öldü.
1957 – Alman mühendis Felix Wankel tarafından icat edilen ve çalışan birinci prototip Wankel motoru, Almanya NSU araştırma ve geliştirme merkezinde birinci defa çalıştırıldı.
1958 – Mısır ve Suriye, Birleşik Arap Cumhuriyeti ismiyle birleşti. Bu durum lakin 1961’e dek sürdü.
1963 – İki uçağın Ankara üzerinde çarpışarak Ulus semtine düşmesi sonucu, 80 kişi öldü.
1968 – Vietnam Savaşı: Vietkong’lu Nguyen Van Lem, Güney Vietnam’lı ulusal polis şefi Nguyễn Ngọc Loan tarafından vurularak öldürüldü. İnfaz anı hem görüntü hem de fotoğraf olarak kaydedildi.
1974 – İzmir’de sabaha karşı saat 02:04’te bir sarsıntı oldu, tarihi Saat Kulesi’nin doruğunun de yıkıldığı zelzelede 2 kişi öldü.
1974 – São Paulo’da (Brezilya) 25 katlı bir iş yerinde yangın çıktı: 189 kişi öldü, 293 kişi yaralandı.
1978 – Film yönetmeni Roman Polanski, kefaletini yakarak ABD’den Fransa’ya kaçtı. 13 yaşında bir kızla cinsel alakaya girme cürmüyle hakkında dava açılmıştı.
1979 – Humeyni’yi, Paris’teki 14 yıllık sürgün ömründen Tahran’a dönüşünde milyonlarca İranlı karşıladı.
1979 – Türkiye’de 12 Eylül 1980 Darbesi’ne Giden Süreç (1979- 12 Eylül 1980): Milliyet gazetesi Genel Yayın Yönetmeni Abdi İpekçi, suikast sonucu öldürüldü. 25 Haziran’da yakalanan katil Mehmet Ali Ağca, 1980’de mevt cezasına çarptırıldı.
1980 – İstanbul’da artırımlara reaksiyon gösteren halk bilet almadan vapura bindi.
1989 – Ulusal futbolcu Tanju Çolak, Monte Carlo’da düzenlenen merasimde “Altın Ayakkabı” mükafatı aldı.
1990 – Yugoslav ordusu Kosova’ya girdi.
1992 – Şırnak’ın Görmeç köyünde Jandarma Bölük Komutanlığına çığ düştü; 76’sı asker 81 kişi öldü. Siirt’in Eruh ilçesinin Tünekpınar köyü Jandarma Karakolu’na da çığ düşmesi sonucu 32 er öldü.
1993 – İçişleri Bakanlığı, Valiliklere yurt içinden yayın yapan özel radyo televizyon kuruluşlarının kapatılmasını öngören bir genelge gönderdi. Özel radyolar, dinleyicilerinden Başbakan Süleyman Demirel’e genelgeyi protesto telgrafları ve faksları göndermelerini istediler.
1997 – Susurluk kazasıyla ortaya çıkan karanlık alakaları protesto etmek ve “temiz toplum, pak siyaset” hasretini duyurmak hedefiyle, “Sürekli Aydınlık İçin 1 Dakika Karanlık” aksiyonu başlatıldı.
2000 – Amerika Birleşik Devletleri’nde Illinois Eyalet Valisi George Ryan, idam cezalarının infazlarını durdurdu. 20 yıl içinde 13 idam mahkûmunun hatasız olduğunun anlaşılması Valiye bu kararı aldırttı.
2003 – Columbia uzay mekiği, Dünyaya dönüşü sırasında Teksas üzerinde parçalandı: mekikteki yedi astronot öldü.
2004 – Suudi Arabistan’da Hac sırasında çıkan izdihamda 289 hacı öldü.
2005 – Kanada tıpkı cinsiyetten olanların evlenmesini yasallaştıran 4. ülke oldu.
2005 – Nepal’de Kral Gyanendra darbe yaptı.[1]
2006 – Danimarka gazetesi Jylls-Posten’de İslam dünyasını rahatsız eden karikatürlerin yayımlanmasından 5 ay sonra, Avrupa’da birçok gazete birebir karikatürleri yayımladı. Danimarka’ya yönelik protestolar yayıldı. (4 Şubat’ta Şam’daki Danimarka ve Norveç Büyükelçilikleri ateşe verildi. 7 Şubat’ta Afganistan’daki Norveç birliklerine akın düzenlendi ve 10 Şubat’ta Danimarka, birçok Müslüman ülkedeki Elçiliklerini kapattı.)
2012 – 30 yıllık Dev-Yol davası düştü. Yargıtay 9. Ceza Dairesi, Ankara 1 No’lu Sıkıyönetim Mahkemesinde, 574 sanıkla 18 Ekim 1982’de başlayan Dev-Yol ana davasının tüm sanıklar istikametinden vakit aşımından düşürülmesine karar verdi.
2012 – Mısır’ın ünlü ekibi El Ehli ile Port Said’in El Masri kadroları ortasındaki maçtan sonra çıkan olaylarda 74 kişi öldü, 200’ü ağır binden fazla kişi yaralandı.
2013 – Ankara’da ABD Büyükelçiliği’nde patlama oldu, iki kişi öldü.
2021 – Myanmar’da Min Aung Hlaing tarafından askerî darbe gerçekleştirildi.

DOĞUMLAR

1550 – John Napier, İskoçyalı matematikçi ve logaritmanın mucidi (ö. 1617)
1552 – Edward Coke, İngiliz hukukçu ve siyasetçi (ö. 1634)
1750 – Andreas Bernardus de Quertenmont, Flaman bir ressam, kopyacı, oymacı ve gravür sanatkarı (ö. 1835)
1761 – Christiaan Hendrik Persoon, Güney Afrikalı bilim insanı (ö. 1836)
1780 – David Porter, Amerikalı amiral (ö. 1843)
1801 – Émile Littré, Fransız tabip, filozof, dilbilimci ve siyaset adamı (ö. 1881)
1804 – Handrij Zejler, Sorb müellif (ö. 1872)
1861 – Robert Sterling Yard, Amerikalı gazeteci ve muharrir (ö. 1945)
1868 – Ovannes Kaçaznuni, Ermeni siyasetçi ve Ermenistan’ın birinci Başbakanı (ö. 1938)
1874 – Hugo von Hofmannsthal, Avusturyalı muharrir (ö. 1929)
1878 – Milan Hodža, Slovak siyasetçi (ö. 1944)
1878 – Alfréd Hajós, Macar yüzücü ve mimar (ö. 1955)
1878 – Hattie Wyatt Caraway, Amerikalı siyasetçi (ö. 1950)
1878 – Charles Tate Regan, Büyük Britanyalı Royal Society Üyesi ve ihtiyolog (ö. 1942)
1884 – Yevgeny Zamyatin, Rus müellif (ö. 1937)
1885 – Camille Chautemps, Fransız siyasetçi (ö. 1963)
1889 – John Lewis, İngiliz Marksist düşünür (ö. 1976)
1894 – James P. Johnson, Amerikalı bestekar (ö. 1955)
1894 – John Ford, Amerikalı direktör, üretimci ve En Uygun Direktör Akademi Mükafatı sahibi (ö. 1973)
1894 – Kerim Erim, Türk ordinaryüs matematikçi (ö. 1952)
1898 – Richard Loudon McCreery, İngiliz asker (ö. 1967)
1901 – Clark Gable, Amerikalı sinema oyuncusu ve En Düzgün Erkek Oyuncu Akademi Mükafatı sahibi (ö. 1960)
1902 – Langston Hughes, Amerikalı şair ve müellif (ö. 1967)
1905 – Emilio Gino Segrè, İtalyan fizikçi ve Nobel Fizik Mükafatı sahibi (ö. 1989)
1910 – Sabire Aydemir, Türk veteriner doktor (ö. 1991)
1914 – Jale İnan, Türk arkeolog (ö. 2001)
1915 – Stanley Matthews, İngiliz futbolcu (ö. 2000)
1915 – Alicia Rhett, Amerikalı oyuncu ve ressam (ö. 2014)
1922 – Renata Tebaldi, İtalyan soprano (ö. 2004)
1928 – Muzaffer Buyrukçu, Türk muharrir (ö. 2006)
1928 – Stuart Whitman, Amerikalı oyuncu (ö. 2020)
1931 – Boris Yeltsin, Rus devlet adamı (ö. 2007)
1932 – Yılmaz Atadeniz, Türk direktör, senarist ve üretimci (ö. 2023)
1933 – Wendell Anderson, Amerikalı bürokrat (ö. 2016)
1936 – Tuncel Kurtiz, Türk sinema, tiyatro ve seslendirme sanatkarı (ö. 2013)
1939 – Claude François, Fransız pop müzikçisi ve kelam muharriri (ö. 1978)
1942 – Bibi Besch, Amerikalı aktris (ö. 1996)
1942 – Volker Roth, Alman futbol hakemi (ö. 2025)
1942 – Vural Öger, Türk kökenli Alman siyasetçi ve iş insanı
1947 – Clark Olofsson, İsveçli gangster (ö. 2025)
1948 – Sabriye Cemboluk, Türk müellif, oyun muharriri, gazeteci
1949 – Vedat Ahsen Coşar, Türk avukat
1950 – Ali Haydar Konca, Türk siyasetçi
1950 – Erol Togay, Türk futbolcu (ö. 2012)
1950 – Mustafa Kaplakaslan, Türk futbolcu
1952 – Engin Ardıç, Türk gazeteci (ö. 2023)
1952 – Ferit Mevlüt Aslanoğlu, Türk siyasetçi (ö. 2014)
1957 – Derya Baykal, Türk oyuncu
1960 – Müsavat Dervişoğlu, Türk iş adamı, siyasetçi ve İyi Parti genel başkanı
1964 – Andreas Herder, Alman oyuncu
1965 – Brandon Lee, Çin kökenli Amerikalı aktör (ö. 1993)
1965 – Jarozlaw Araskiewicz, Polonyalı futbolcu
1966 – Michelle Akers, eski Amerikalı bayan ulusal futbolcu
1967 – Volkan Konak, Türk halk müziği sanatkarı (ö. 2025)
1967 – Azer Bülbül, Türk arabesk ve fantezi müzik sanatkarı (ö. 2012)
1968 – Lisa Marie Presley, Amerikalı rock müzikçisi (Elvis Presley’nin kızı) (ö. 2023)
1969 – Gabriel Batistuta, Arjantinli futbolcu
1970 – Asuman Dabak, Türk tiyatro, sinema, dizi oyuncusu ve seslendirme sanatçısı
1970 – Malik Sealy, Amerikalı eski profesyonel basketbolcu (NBA) oyuncusu (ö. 2000)
1971 – Fredrik Lindgren, İsveçli müzisyen (ö. 2025)
1971 – Michael C. Hall, Amerikalı oyuncu
1972 – Yavuz Ağıralioğlu, Türk siyasetçi ve Anahtar Parti genel başkanı
1977 – Sergio Aragoneses, eski İspanyol futbolcu
1980 – Florin Bratu, Rumen futbolcu
1980 – Kenan Hasagić, Bosnalı futbolcu
1980 – Liasos Luka, Kıbrıs Rumu futbolcu
1981 – Gustaf Norén, İsveçli müzisyen ve Mando Diao kümesinin gitaristi
1982 – Michael Fink, Alman futbolcu
1984 – Darren Fletcher, İskoç futbolcu
1985 – Mason Moore, Amerikalı porno yıldızı
1989 – Lamine Koné, Fildişili futbolcu
1990
Bige Önal, Türk oyuncu
Herciana Matmuja, Arnavut müzikçi ve kelam yazarı
Dan Gosling, İngiliz futbolcu
Duje Čop, Hırvat futbolcu
Serdar Eylik, Türk futbolcu
1994 – Harry Styles, İngiliz müzikçi, kelam muharriri ve One Direction üyesi
1995 – Oliver Heldens, Hollandalı DJ
1997 – Park Ji-hyo, Güney Koreli şarkıcı
2002 – Aleyna Özkan, Türk yüzücü

ÖLÜMLER

1222 – I. Aleksios, 1204 yılından 1222 yılına kadar Trabzon İmparatorluğu’nun birinci imparatoru (d. 1182)
1290 – Müziddin Keykubad, Delhi Sultanlığı hükümdarı (d. 1269)
1328 – IV. Charles, Fransa Hükümdarı (d. 1294)
1522 – Girolamo Aleandro, İtalyan akademisyen, hümanist, Kardinal (d. 1480)
1691 – VIII. Alexander, Papa (d. 1650)
1705 – Sophie Charlotte, Braunschweig ve Lüneburg düşesi (d. 1668)
1733 – II. August, Lehistan hükümdarı (d. 1670)
1818 – Giuseppe Gazzaniga, İtalyan opera bestekarı (d. 1743)
1851 – Mary Shelley, İngiliz müellif (d. 1797)
1873 – Matthew Fontaine Maury, Amerikalı astronom, deniz subayı, tarihçi, oşinograf, meteorolog, haritacı, jeolog ve eğitimci (d. 1806)
1882 – Antoine Bussy, Fransız kimyager (d. 1794)
1903 – George Gabriel Stokes, Fransız fizikçi (d. 1819)
1905 – Oswald Achenbach, Alman tabiat ressamı (d. 1827)
1916 – Yusuf İzzeddin Efendi, Osmanlı şehzade (d. 1857)
1944 – Piet Mondrian, Hollandalı ressam (d. 1872)
1945 – Bogdan Filov, Bulgar arkeolog, sanat tarihçisi ve siyasetçi (d. 1883)
1966 – Buster Keaton, Amerikalı oyuncu (d. 1895)
1976 – Werner Heisenberg, Alman fizikçi ve Nobel Fizik Mükafatı sahibi (d. 1901)
1979 – Abdi İpekçi, Türk gazeteci ve müellif (suikast sonucu) (d. 1929)
1979 – Niyazi Akıncıoğlu, Türk şair (d. 1919)
1981 – Ayşe Saffet Alpar, Türk kimyacı ve Türkiye’nin birinci bayan rektörü (d. 1903)
1988 – Heather O’Rourke, Amerikalı oyuncu (d. 1975)
1999 – Barış Manço, Türk müzisyen (d. 1943)
2002 – Hildegard Knef, Alman aktris, müzikçi ve müellif (d. 1925)
2002 – Aykut Barka, Türk jeolog (d. 1951)
2002 – Daniel Pearl, Amerikalı gazeteci (d. 1963)
2003 – Kalpana Chawla, Hint asıllı Amerikalı astronot (d. 1962)
2003 – İlan Ramon, İsrail Devleti’nin uzaya gönderdiği birinci astronot olan İsrail Hava Kuvvetleri’nin savaş pilotu (d. 1954)
2003 – Rick Husband, Amerikalı astronot (d. 1957)
2003 – Michael P. Anderson, ABD Hava Kuvvetleri memuru ve NASA astronotu (d. 1959)
2003 – Muzaffer Akdoğanlı, Türk siyasetçi (d. 1922)
2004 – Ewald Cebula, Polonyalı eski ulusal futbolcu (d. 1917)
2004 – Süha Arın, Türk belgesel sinemacı (d. 1942)
2005 – John Vernon, Kanadalı oyuncu (d. 1932)
2007 – Gian Carlo Menotti, İtalyan asıllı Amerikalı bestekar (d. 1911)
2010 – Steingrímur Hermannsson, İzlandalı siyasetçi (d. 1928)
2010 – Justin Mentell, Amerikalı oyuncu ve model (d. 1982)
2011 – Knut Risan, Norveçli ünlü oyuncu (d. 1930)
2011 – Galip Boransu, Türk piyanist, keyboard, vokal (d. 1950)
2012 – Wislawa Szymborska, Polonyalı şair ve Nobel Edebiyat Mükafatı sahibi (d. 1923)
2012 – Angelo Dundee, Amerikalı boks antrenörü (d. 1921)
2012 – Don Cornelius, Amerikalı Tv programcısı, muharrir ve üretimci (d. 1936)
2013 – Ed Koch, Amerikalı siyasetçi (d. 1924)
2013 – Robin Sachs, İngiliz sinema ve Tv oyuncusu (d. 1951)
2014 – Luis Aragonés, İspanyol futbolcu ve teknik yönetici (d. 1938)
2014 – Maximilian Schell, Avusturyalı oyuncu, direktör ve En Güzel Erkek Oyuncu Akademi Mükafatı sahibi (d. 1930)
2014 – Vasili Petrov, Kızıl Ordu’nun kumandanlarından biri ve Sovyetler Birliği Mareşali (d. 1917)
2014 – Tony Hateley, İngiliz futbolcu (d. 1941)
2015 – Udo Lattek, Alman teknik yönetici ve eski futbolcu (d. 1935)
2015 – Aldo Ciccolini, İtalyan-Fransız piyanist (d. 1925)
2015 – Monty Oum, Amerikalı web-bazlı animatör ve müellif (d. 1981)
2016 – Ali Beratlıgil, Türk futbolcu ve teknik yönetici (d. 1931)
2016 – Paul Pholeros, Avustralyalı mimar (d. 1953)
2016 – Filiz Bingölçe, Türk Gazeteci, muharrir, sözlükçü, yayımcı ve belgesel film yönetmeni (d. 1965)
2017 – Étienne Tshisekedi, Demokratik Kongolu siyasetçi (d. 1932)
2017 – Cor van der Hoeven, Eski Hollandalı ulusal futbolcu (d. 1921)
2017 – Stig Grybe, İsveçli aktör ve komedyen (d. 1928)
2017 – Lars-Erik Berenett, İsveçli ünlü aktör (d. 1942)
2017 – Desmond Carrington, Britanyalı oyuncu, radyocu ve sunucu (d. 1926)
2017 – Sandy Gandhi, Avustralyalı komedyen ve köşe müellifi (d. 1958)
2018 – Fidel Castro Díaz-Balart, Kübalı nükleer fizikçi ve devlet vazifelisi (d. 1949)
2018 – Dennis Edwards, Amerikalı siyahi soul müziği ve blues müzikçisi (d. 1943)
2018 – Édouard Ferrand, Fransız siyasetçi (d. 1965)
2018 – Su Bai, Çinli arkeolog (d. 1922)
2018 – Ömer Aggad, Filistin asıllı Suudi Arap hayırsever ve iş insanı (d. 1927)
2019 – Clive Swift, İngiliz oyuncu, komedyen ve kelam muharriri (d. 1936)
2019 – Jeremy Hardy, İngiliz komedyen ve oyuncu (d. 1961)
2019 – Ursula Karusseit, Alman oyuncu (d. 1939)
2019 – Lisa Seagram, Amerikalı oyuncu (d. 1936)
2019 – Les Thornton, İngiliz profesyonel güreşçi (d. 1934)
2019 – Conway Berners-Lee, İngiliz matematikçi ve bilgisayar mühendisi (d. 1921)
2020 – Andy Gill, İngiliz post-punk gitaristi ve müzik imalcisi (d. 1956)
2020 – Péter Andorai, Macar oyuncu (d. 1948)
2020 – Leons Briedis, Leton şair, romancı, deneme müellifi, edebiyat eleştirmeni ve yayıncı (d. 1949)
2020 – Lev Mayorov, Azeri profesyonel futbolcu ve teknik yönetici (d. 1969)
2020 – Lila Garrett, Amerikalı radyo sunucusu ve senarist (d. 1925)
2020 – Ömer Dönmez, Türk oyuncu (d. 1959)
2021 – Soraya Abdullah, Endonezyalı aktris (d. 1978)
2021 – Dustin Diamond, Amerikalı aktör, direktör, müzisyen ve komedyen (d. 1977)
2021 – Jean-Pierre Jossua, Dominikan Rahibi, Fransız muharrir, eğitimci ve Katolik ilahiyatçı (d. 1930)
2021 – Abd el-Sattar Kasım, Filistinli müellif (d. 1948)
2021 – Viktor Koval, Sovyet-Rus muharrir, şair, sanatçı ve aktör (d. 1947)
2021 – Temur Tsiklauri, Gürcü pop müzikçisi, aktör (d. 1946)
2021 – Cynthia Turner, Maltalı bir piyanist (d. 1932)
2022 – Lütfullah Safi Gülpayegani, İranlı Şii merci (d. 1919)
2022 – Paolo Graziosi, İtalyan aktör (d. 1940)
2022 – Shintarō Ishihara, Japon siyasetçi ve muharrir (d. 1932)
2022 – Maurizio Zamparini, İtalyan iş insanı ve spor yöneticisi (d. 1941)
2023 – Renato Benaglia, İtalyan profesyonel futbolcu ve teknik adam (d. 1938)
2023 – Benny Dollo, Endonezyalı teknik yönetici (d. 1950)
2023 – Leonard Pietraszak, Polonyalı aktör (d. 1936)
2024 – Carl Weathers, Amerikalı oyuncu (d. 1948)
2025 – Etem Çalışkan, Türk hattat, ressam ve gazeteci (d. 1928)
2025 – Kishan Kapoor, Hint siyasetçi ve iş adamı (d. 1951)
2025 – Renato Corsetti, İtalyan dilbilimci ve akademisyen (d. 1941)
2025 – Ayfer Atay, Türk futbolcu ve siyasetçi (d. 1935)
2025 – Mehdi Haj Mohamad, İranlı profesyonel futbolcu (d. 1950)
2025 – Horst Köhler, Alman ekonomist ve politikacı (eski IMF Başkanı ve Almanya Cumhurbaşkanı) (d. 1943)