TARİHTE BUGÜN 14 Ocak

OLAYLAR

1539 – Küba, İspanya’nın sömürgesi oldu.
1897 – İsviçreli Matthias Zurbriggen, Aconcagua doruğuna tırmanan birinci kişi oldu.
1900 – Giacomo Puccini’nin Tosca operası, Roma’da birinci kere icra edildi.
1903 – Makedonya’daki Osmanlı idaresine karşı gelişen şiddet olayları nedeniyle Sadrazam Mehmed Said Paşa azledildi, yerine Rumeli Islahat Komisyonu Başkanı Avlonyalı Mehmed Ferid Paşa getirildi.
1907 – Jamaika’da sarsıntı: 1000’den fazla kişi öldü.
1915 – Swakopmund, Güney Afrika birlikleri tarafından işgal edildi.
1923 – Mustafa Kemal, Batı Anadolu’da seyahate çıktı.
1923 – Londra – New York ortası birinci telefon görüşmesi yapıldı.
1923 – Atatürk’ün annesi Zübeyde Hanım, İzmir’de öldü.
1932 – Amerika Birleşik Devletleri’nde işsizlerin sayısının 8,2 milyona ulaştığı açıklandı.
1938 – Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı kuruluş kanunu kabul edildi.
1938 – Türkiye-Irak-İran-Afganistan ortasında akdedilen Sadabat Paktı, TBMM’de onaylandı.
1938 – Norveç, Antarktika’nın Kraliçe Maud Toprakları olarak anılan bölgesi üzerinde hak argüman etti.
1943 – Sir Winston Churchill, Franklin Roosevelt ve Charles de Gaulle Kazablanka Konferansı’nda bir ortaya geldiler.
1950 – Sovyetler Birliği’nde MiG-17 jet uçağının birinci prototipi uçuş denemesini tamamladı.
1953 – Josip Broz Tito, Yugoslavya Devlet Başkanı oldu.
1954 – Amerikalı sinema oyuncusu Marilyn Monroe, beyzbol oyuncusu Joe Dimaggio ile evlendi.
1963 – Fransa Cumhurbaşkanı Charles de Gaulle, Birleşik Krallık’ın Avrupa Ekonomik Topluluğuna (AET) girmesine karşı çıktı.
1964 – Meclis, 12 Eylül 1963 tarihinde imzalanan Ortak Pazar muahedesini onayladı.
1969 – Amerika Birleşik Devletleri’ne ilişkin uçak gemisi USS Enterprise (CVN-65)’da, Hawaii açıklarında patlama meydana geldi: 25 meyyit.
1970 – Türk lirası, 1211 sayılı kanuna nazaran çıkarıldı.
1985 – Martina Navratilova, kendisinin 100. tenis turnuvasını kazandı.
1987 – Memleketler arası Ticaret Odası Vehbi Koç’u “Dünyada Yılın İş insanı” seçti.
1990 – Yugoslavya Komünistler Birliği’nin harikulâde toplantısında yayınlanan “Yugoslavya için Demokratik Sosyalizm Deklarasyonu” şiddetli tartışmalara sebep oldu.
1993 – Nubar Terziyan, Ankara Memleketler arası Sinema Şenliği’nde “Emek Ödülü”ne kıymet bulundu.
1994 – Bill Clinton ile Boris Yeltsin, füzelerin rastgele bir ülkeye hedeflenmesine son verilmesi ve Ukrayna’nın nükleer silah stokunun yok edilmesi üzerinde anlaştılar.
1995 – Birinci sefer verilen Milletlerarası Nâzım Hikmet Şiir Mükafatı, İstanbul’da yapılan bir merasimle Lübnanlı şair Adonis’e verildi.
1998 – Afganistan’a ilişkin bir kargo uçağı güneybatı Pakistan’da bir dağa düştü: 50 kişi öldü.
2000 – Eski Yugoslavya Milletlerarası Ceza Mahkemesi, beş Bosnalı Hırvat’ı, 1993 yılında Ahmiçi köyünde en az 103 Müslüman’ın katledilmesiyle ilgili olarak 25 yıl mahpusa mahkûm etti.
2005 – Avrupa Uzay Ajansına (ESA) ilişkin Huygens isimli uzay sondası Satürn’ün uydusu Titan’ın yüzeyine indi.
2005 – Afganistan’daki Milletlerarası Güvenlik Yardım Kuvveti harekâtına katılarak, Kabil Çok Uluslu Tugay Komutanlığı misyonunu 27 Ocak’ta 6 ay müddetle üstelenecek olan, 28’inci Mekanize Piyade Tugayı için uğurlama merasimi düzenlendi.
2007 – Venezuela’ya ilişkin, Panama-Karakas seferini yapan çift motorlu bir yolcu uçağı, Kolombiya’nın kuzey doğusunda düştü: 14 kişi öldü.
2011 – Tunus’ta bir kişinin kendini yakmasıyla başlayan gösterilerin ardından, Devlet Başkanı Zeynel Abidin Bin Ali ülkeden kaçtı, geçiş hükûmeti kuruldu.

DOĞUMLAR

MÖ 83 – Marcus Antonius, Romalı general ve siyasetçi (ö. MÖ 30)
1702 – Nakamikado, Japonya’nın 114. imparatoru (ö. 1737)
1770 – Adam Czartoryski, Polonyalı devlet adamı ve siyasetçi (ö. 1861)
1787 – Semyon Korsakov, Rus mucit (ö.1853)
1798 – Johan Rudolph Thorbecke, Hollandalı siyasetçi ve liberal devlet adamı (ö. 1872)
1800 – Ludwig von Köchel, Avusturyalı müzikolojist (ö. 1877)
1801 – Jane Welsh Carlyle, İskoç müellif (ö. 1866)
1806 – Matthew Fontaine Maury, Amerikalı astronom, deniz subayı, oşinograf, meteorolog, haritacı, jeolog ve eğitimci (ö. 1873)
1818 – Zachris Topelius, Fin müellif (ö. 1898)
1818 – Ole Jacob Broch, Norveçli matematikçi, fizikçi, ekonomist ve siyasetçi (ö. 1889)
1824 – Vladimir Stasov, Rus eleştirmen (ö. 1906)
1834 – Todor Burmov, Bulgaristan’ın birinci Başbakanı (ö. 1906)
1836 – Henri Fantin-Latour, Fransız ressam (ö. 1904)
1841 – Berthe Morisot, Fransız ressam (ö. 1895)
1850 – Pierre Loti, Fransız romancı (ö. 1923)
1851 – Ernst Hartwig, Alman astronom (ö. 1923)
1863 – Lyubomir Miletiç, Bulgar dilbilimci, etnograf ve tarihçi (ö. 1937)
1863 – Paul Horn, Alman filolog (ö. 1908)
1868 – Noe Jordania, Gürcü siyaset adamı, gazeteci (ö. 1953)
1870 – George Pearce, Avustralyalı siyasetçi (ö. 1952)
1870 – Ali Ekber Tufan, Türk siyasetçi (ö. 1970)
1875 – Albert Schweitzer, Alman din alımı, filozof, misyoner, doktor ve 1952 Nobel Barış Mükafatı sahibi (ö. 1965)
1875 – Felix Hamrin, İsveçli siyasetçi (ö. 1937)
1886 – Franz Josef Popp, BMW AG’nin kurucu (ö. 1954)
1887 – Hugo Steinhaus, Polonyalı matematikçi ve eğitimci (ö. 1972)
1892 – Emil Gustav Friedrich Martin Niemöller, Alman Nazi aksisi din alımı, vaiz ve Bekennende Kirche’nin kurucusu (ö. 1984)
1894 – Ecaterina Teodoroiu, Romanya’nın bir kahramanı olarak kabul edilen bir Rumen bayandı (ö. 1917)
1896 – John Rodrigo Dos Passos, Amerikalı muharrir (ö. 1970)
1897 – Hasso von Manteuffel, Batı Almanyalı siyaset adamı (ö. 1978)
1899 – Fritz Bayerlein, Alman Panzer generali (ö. 1970)
1901 – Alfred Tarski, bir Polonyalı-Amerikalı, mantıkçı ve matematikçi (ö. 1983)
1902 – Nâzım Hikmet, Türk şair (ö. 1963)
1905 – Takeo Fukuda, Japon siyasetçi (ö. 1995)
1914 – Harold Russell, Kanadalı oyuncu (ö. 2002)
1914 – Selahattin Ülkümen, Türk diplomat (ö. 2003)
1919 – Giulio Andreotti, İtalyan Hristiyan demokrat siyasetçi ve 1972-1992 ortasında pek çok defa İtalya Başbakanı (ö. 2013)
1921 – Murray Bookchin, Amerikalı toplumsal teorisyen, müellif, tarihçi ve siyaset felsefecisi (ö. 2006)
1924 – Carole Cook, Amerikalı aktris (ö. 2023)
1924 – Renate Lasker-Harpprecht, Alman müellif ve gazeteci (ö. 2021)
1925 – Yukio Mishima, Japon muharrir (ö. 1970)
1932 – Carlos Borges, Uruguaylı futbolcu (ö. 2014)
1936 – Clarence Carter, Amerikalı müzikçi, kelam muharriri, müzisyen ve plak yapımcısıdır
1938 – Morihiro Hosokawa, Japan siyasetçi
1940 – Bilge Olgaç, Türk sinema yönetmeni ve senarist (ö. 1994)
1940 – John Castle, İngiliz oyuncu
1941 – Faye Dunaway, Amerikalı sinema oyuncusu
1941 – Milan Kučan, Sloven bir siyasetçi
1943 – Mariss Jansons, Leton kökenli Sovyet-Rus orkestra şefi (ö. 2019)
1943 – Shannon Lucid, Amerikalı bir biyokimyacı ve emekli bir NASA astronotudur
1943 – Ralph Steinman, Kanadalı immünolog, hücre biyoloğu ve Nobel Fizyoloji yahut Tıp Mükafatı sahibi (ö. 2011)
1943 – Holland Taylor, Amerikalı aktris, oyun müellifi ve dublaj sanatçısı
1944 – Jan Aas, Norveçli eski futbolcu ve çalıştırıcı (ö. 2016)
1944 – Nina Totenberg, bir Amerikan hukuk işleri muhabiridir
1947 – José Pacheco, İspanyol profesyonel futbolcu (ö. 2022)
1948 – Carl Weathers, Amerikalı oyuncu (ö. 2024)
1949 – Lawrence Kasdan, Amerikalı film yapımcısı, yönetmeni ve senaristidir
1949 – Tarık Papuççuoğlu, Türk tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu
1949 – İlyas Salman, Türk sinema, tiyatro, dizi oyuncusu, direktör ve köşe yazarı
1952 – Călin Popescu-Tăriceanu, Rumen siyasetçi ve inşaat mühendisi
1953 – Denzil Douglas, Saint Kitts ve Nevisli tıp hekimi ve siyasetçi
1955 – Dominique Rocheteau, Fransız futbolcu
1959 – Rasim Öztekin, Türk oyuncu (ö. 2021)
1963 – Steven Soderbergh, Amerikalı üretimci ve senarist
1964 – Mark Addy, İngiliz aktör
1964 – Yılmaz Morgül, Türk şarkıcı
1965 – Şamil Basayev, Çeçen önder (ö. 2006)
1965 – Jemima Redgrave, İngiliz oyuncu
1965 – Jill Saward; cinsel istismarlara karşı çabasıyla bilinen İngiliz teşebbüsçü, aktivist ve siyasetçi (ö. 2017)
1966 – Marco Hietala, Fin müzisyen
1966 – Dan Schneider, Amerikalı kelam muharriri, oyuncu, müellif ve yapımcı
1967 – Leo Ortolani, İtalyan karikatürist
1967 – Emily Watson, İngiliz oyuncu
1967 – Zakk Wylde, Amerikalı ünlü müzisyen
1968 – LL Cool J, Amerikalı rapçi, teşebbüsçü ve aktör
1968 – Ruel Fox, İngiliz ulusal futbolcu ve teknik direktör
1969 – Jason Bateman, Altın Küre Mükafatı kazanmış Amerikalı oyuncu
1969 – Dave Grohl, Amerikalı müzisyen ve Foo Fighters kümesinin kurucusu
1970 – Fazıl Say, Türk piyanist ve besteci
1971 – Lasse Kjus, Norveçli sporcu
1971 – Antonios Nikopolidis, Yunan eski ulusal futbolcudur
1973 – Giancarlo Fisichella, İtalyan Formula 1 pilotu
1981 – Abdelmalek Cherrad, Cezayirli ulusal futbolcudur
1981 – Jadranka Đokić, Hırvat oyuncu
1982 – Víctor Valdés, İspanyol eski kaleci
1983 – Cesare Bovo, İtalyan eski futbolcudur
1986 – Yohan Cabaye, Fransız eski ulusal futbolcudur
1990 – Grant Gustin, Amerikalı oyuncu ve şarkıcı
1993 – Damla Colbay, Türk oyuncu
1994 – Kai, Güney Koreli müzikçi, oyuncu, dansçı ve modeldir
1999 – Declan Rice, orta saha mevkiinde oynayan İngiliz ulusal futbolcudur

ÖLÜMLER

1585 – Malûlzade Mehmed Efendi, Osmanlı şeyhülislamı (d. 1533)
1676 – Francesco Cavalli, İtalyan bestekar (d. 1602)
1742 – Edmond Halley, İngiliz bilim insanı (d. 1656)
1753 – George Berkeley, İngiliz düşünür (d. 1685)
1766 – V. Frederik, Danimarka-Norveç ve Schleswig-Holstein dükü (d. 1723)
1824 – Atanasios Kanakaris, Yunanistan’ın ikinci başbakanı (d. 1760)
1866 – Giovanni Gussone, İtalyan akademisyen ve botanikçi (d. 1787)
1867 – Jean Auguste Dominique Ingres, Fransız ressam (d. 1780)
1883 – William Alexander Forbes, İngiliz zoolog (d. 1855)
1891 – Aimé Millet, Fransız heykeltıraş (d. 1819)
1892 – Albert Victor, Galler Prensi (d. 1864)
1898 – Lewis Carroll, İngiliz muharrir, matematikçi ve mantıkçı (“Alice Mükemmeller Diyarında” isimli fantastik romanıyla ünlü) (d. 1832)
1899 – Nubar Paşa, Mısırlı-Amerikalı devlet adamı (d. 1825)
1905 – Ernst Abbe, Alman fizikçi ve endüstrici (d. 1840)
1923 – Zübeyde Hanım, Atatürk’ün annesi (d. 1857)
1925 – Harry Furniss, İngiliz sanatçı ve illüstratör (d. 1854)
1927 – Mario Bezzi, İtalyan zooloji profesörüydü (d. 1868)
1940 – Heinrich August Meissner, Alman mühendis (Hicaz Demiryolu’nun başmühendisi) (d. 1862)
1944 – Mehmet Emin Yurdakul, Türk şair ve milletvekili (“Millî Şair” olarak anılır) (d. 1869)
1957 – Humphrey Bogart, Amerikalı sinema oyuncusu ve En Uygun Erkek Oyuncu Akademi Mükafatı sahibi (d. 1899)
1961 – Barry Fitzgerald, İrlandalı aktör (d. 1888)
1970 – Asım Gündüz, Türk asker ve siyasetçi, Ulusal Çaba kumandanlarından (d. 1880)
1972 – IX. Frederik, Danimarka Hükümdarı (d. 1899)
1974 – Seyfi Demirsoy, Türk sendikacı ve Türkiye Personel Sendikaları Konfederasyonu (Türk-İş) Genel Başkanı (d. 1920)
1977 – Anais Nin, Fransız muharrir (d. 1903)
1977 – Anthony Eden, Britanyalı siyasetçi (d. 1897)
1977 – Peter Finch, Birleşik Krallık doğumlu Avustralyalı oyuncu ve En Âlâ Erkek Oyuncu Akademi Mükafatı sahibi (d. 1916)
1986 – Daniel Balavoine, Fransız müzikçi (d. 1952)
1986 – Donna Reed, Amerikalı oyuncu (d. 1921)
1986 – Rikkat Kunt, Türk tezhip sanatkarı (d. 1903)
1987 – Douglas Sirk, Alman asıllı Amerikalı sinema yönetmeni (d. 1897)
1987 – Turgut Demirağ, Türk üretimci ve film yönetmeni (d. 1921)
1988 – Georgi Malenkov, Sovyet devlet adamı, Josef Stalin’in yakın mesai arkadaşı ve Stalin’in vefatından sonra SSCB Başbakanı (d. 1902)
1990 – Sabri Dino, Türk ulusal futbol ekibi kalecisi ve iş insanı (Boğaziçi Köprüsü’nden atlayarak intihar etti) (d. 1942)
1994 – Behçet Cantürk, Kürt asıllı Türk uyuşturucu kaçakçısı (d. 1950)
1994 – Nubar Terziyan, Türk sinemasının karakter oyuncusu (d. 1909)
1996 – Onno Tunç, Ermeni asıllı Türk vatandaşı müzisyen ve bestekar (tek motorlu uçağının Armutlu’da düşmesi sonucu) (d. 1948)
1998 – Safiye Ayla, Türk sanat müziği sanatkarı (d. 1907)
2006 – Shelley Winters, Amerikalı sinema oyuncusu ve En Düzgün Yardımcı Bayan Oyuncu Akademi Mükafatı sahibi (d. 1920)
2007 – Darlene Conley, Amerikalı oyuncu (d. 1934)
2009 – Ricardo Montalbán, Meksika asıllı Amerikalı oyuncu (d. 1920)
2012 – Rosy Varte, Fransız oyuncu (d. 1923)
2012 – Abamüslüm İnanç, Türk Akademisyen, Kars Kafkas Üniversitesi eski rektörü
2014 – Mae Young, Amerikalı profesyonel güreşçi (d. 1923)
2015 – Mordechai Shmuel Ashkenazi, İsrailli Ortodoks haham ve müellif (d. 1943)
2015 – Lotte Hass, Avusturyalı natüralist, oyuncu ve dalış sportmeni (d. 1928)
2015 – Nélida Romero, Arjantinli aktris (d. 1926)
2015 – Darren Shahlavi, İngiliz aktör, dövüş sanatkarı ve dublör idi (d. 1972)
2015 – Zhang Wannian, Çinli general (d. 1928)
2016 – René Angelil, kanadalı Müzisyen, menajer, yönetici ve prodüktör (d. 1942)
2016 – Franco Citti, İtalyan oyuncu (d. 1935)
2016 – Şefik Döğen, Türk oyuncu (d. 1947)
2016 – Alan Rickman, İngiliz oyuncu ve direktör (d. 1946)
2016 – Rajesh Vivek, Hint oyuncu (d. 1949)
2016 – Shaolin, Brezilyalı çizgi sinema imalcisi, çizer, komedyen, oyuncu ve televizyon programcısı (d. 1971)
2017 – Surjit Singh Barnala, Hint siyasetçi ve bürokrat (d. 1925)
2017 – Barry Cassin, İrlandalı tiyatro, sinema ve dizi oyuncusudur (d. 1924)
2017 – Eldar Kuliev, Sovyet film yönetmeni ve senarist (d. 1951)
2017 – Yama Buddha, Nepalli rap müzikçisi ve müzisyeni (d. 1987)
2017 – Zhou Youguang, Çinli ekonomist, bankacı ve dilbilimci (d. 1906)
2018 – Dan Gurney, Amerikalı eski Formula 1 pilotu (d. 1931)
2018 – Max Labovitch, Kanadalı buz hokeyi oyuncusu (d. 1924)
2018 – Erling Mandelmann, Danimarkalı fotoğrafçıdır (d. 1935)
2018 – Pablo Garcia Baena, İspanyol şair ve müellif (d. 1923)
2019 – Paweł Adamowicz, Polonyalı siyasetçi ve avukattır (d. 1965)
2019 – Eli Grba, Amerikan beyzbolcu (d. 1934)
2019 – Lenin Rajendran, Hint film yönetmeni ve senaristtir (d. 1951)
2019 – Wilf Rosenberg, Güney Afrikalı ragbi oyuncusudur (d. 1934)
2019 – Gavin Smith, Kanadalı profesyonel poker oyuncusu (d. 1968)
2019 – Julio Vallejo-Ruiloba, İspanyol psikiyatr, müellif ve akademisyen (d. 1945)
2020 – John N. Brandenburg, Amerikalı rütbeli askerdir (d. 1929)
2020 – Chamín Correa, Meksikalı gitarist ve müzik imalcisi (d. 1929)
2021 – Mehmet Necmettin Ahrazoğlu, Türk siyasetçi (d. 1955)
2021 – Vincent Logan, İskoç Roma Katolik piskopos (d. 1941)
2021 – Elijah Moshinsky, Avustralyalı direktör (d. 1946)
2021 – Leonidas Pelekanakis, Yunan yelkenci (d. 1962)
2021 – Jan de Vries, Hollandalı motosiklet yarışçısı (d. 1944)
2022 – Ricardo Bofill, İspanyol mimar (d. 1939)
2022 – Boris Brojovskiy, Sovyet-Rus görüntü yönetmeni (d. 1935)
2022 – Aykut Edibali, Türk siyasetçi, yazar ve Millet Partisi Genel Lideri (d. 1942)
2022 – Anastasiya Voznesenskaya, Rus oyuncudur (d. 1943)
2023 – Wally Campo, Amerikalı aktör (d. 1923)
2023 – İnna Çurikova, Rus aktris (d. 1943)
2025 – Tony Slattery, İngiliz aktör ve komedyen (d. 1959)
2025 – Michel Medinger, Lüksemburglu orta ara koşucusu (d. 1941)
2025 – Benedito de Lira, Brezilyalı hukukçu ve siyasetçi (d. 1941)
2025 – İsak Haleva, Türk Musevileri Hahambaşı (d. 1940)
2025 – Jeannot Szwarc, Fransız asıllı Amerikalı direktör (d. 1939)