TARİHTE BUGÜN 19 Ocak

Hangi önder bu tarihte dünyaya geldi, hangi imparatorluk sahneden çekildi, hangi buluş insanlığın istikametini değiştirdi? Gelin, tarihin bu dikkat cazibeli sayfasını birlikte aralayalım ve şaşırmaya hazır olun.

OLAYLAR

1474 – Köping, İsveç’te kent pozisyonuna alındı.
1829 – Johann Wolfgang von Goethe’nin yapıtı Faust birinci kere sahnelendi.
1853 – Giuseppe Verdi’nin “Il Trovatore” operası Roma’da sahnelendi.
1861 – Georgia, Amerika Birleşik Devletleri’nden ayrıldı.
1903 – Birinci kere düzenlenen Fransa Bisiklet Çeşidi (Tour de France) bisiklet yarışını, Fransız bisikletçi Maurice Garin kazandı. 19 gün süren 2.428 kilometrelik tipe 59 yarışmacı katılırken lakin 20 bisikletçi bitişe ulaşmayı başarabildi.
1910 – Çırağan Sarayı yandı. Saray, Sultan Abdülaziz tarafından inşa ettirilmişti.
1915 – George Claude, reklamcılıkta kullanılmak üzere neon tüplerinin patentini aldı.
1915 – Zeplinlerin kullanıldığı birinci hava saldırısı, Alman İmparatorluğu tarafından Birleşik Krallık’ta yapıldı.
1923 – Ali Şükrü Bey’in Ankara’da yayımladığı Tan gazetesinin birinci sayısı çıktı.
1935 – Y biçimli birinci erkek külotları, Marshall Field&Co’da satışa sunuldu.
1937 – Howard Hughes isminde bir Amerikalı milyoner, Los Angeles’tan Newark’a (New Jersey) 7 saat 28 dakikada uçarak sürat rekoru kırdı.
1941 – II. Dünya Savaşı: İngiliz güçleri Eritre’ye saldırdı.
1942 – II. Dünya Savaşı: Japon askerî birlikleri Burma’yı işgal etti.
1945 – Deutsche Bank ve Deutsche Orientbank, Türkiye’deki faaliyetlerini durdurdu ve tasfiye hazırlıklarına başladı.
1949 – Küba, İsrail’i diplomatik alanda tanıdı.
1950 – Çin lideri Mao Zedong, Ho Şi Mingh’in önderliğindeki Kuzey Vietnam’ı tanıdı.
1959 – Amerika Birleşik Devletleri ile imzalanan İstimlak ve Müsadere Garantisi Muahedesi Türkiye Büyük Millet Meclisinde onaylandı. Mutabakat basında kapitülasyonlara dönüş olarak nitelendi.
1960 – İsveç’in başşehri Stokholm’den Ankara’ya gelen İskandinav Havayolları’na (SAS) ilişkin yolcu uçağı Esenboğa Havaalanı yakınlarında düştü, 42 kişi öldü.
1966 – Hindistan’da Nehru’nun kızı İndira Gandhi, Başbakan oldu.
1969 – Amerikan Büyükelçisi Robert Komer istifa etti. Robert Komer’in makam arabası 6 Ocak günü Ortadoğu Teknik Üniversitesini ziyareti sırasında öğrenciler tarafından yakılmıştı.
1969 – Prag’da Jan Palach ismindeki öğrenci, Sovyetler Birliği’nin Çekoslovakya’yı işgalini protesto için kendini yaktıktan üç gün sonra öldü. Prag’da protesto şovları düzenlendi.
1977 – Miami-Florida’da kar yağışı: Florida’nın tarihinde birinci sefer gerçekleşti.
1978 – 1938’den beri üretilen Volkswagen Beetle (Kaplumbağa) modeli arabalardan sonuncusu Volkswagen’in Emden’deki fabrikalarında üretildi. Kaplumbağaların üretimine Latin Amerika’da 2003 yılına kadar daha devam edilecektir.
1981 – Bakırköy İş Mahkemesi Devrimci Personel Sendikaları Konfederasyonu’na (DİSK) kayyım atadı.
1983 – Lyon Kasabı olarak da bilinen Nazi savaş hatalısı Klaus Barbie, Bolivya’da tutuklandı.
1983 – Apple şirketi, bir mouse ve “grafik arayüzü” ne sahip birinci ticari bilgisayar olan The Apple Lisa yı duyurdu.
1983 – Niksar Cumhuriyet Savcısı Nihat Gerçek’i öldürmekten yargılanan iki ülkücü mahkûm edildi.
1988 – Sosyaldemokrat Halkçı Parti (SHP) milletvekili Mehmet Ali Eren Türkiye’de Kürt sorunu olduğunu ve Kürtlere baskı yapıldığını söyledi. Türkiye Büyük Millet Meclisinde olaylar çıktı.
1992 – Devrimci Personel Sendikaları Konfederasyonu (DİSK) Genel Kurulu yapıldı; Genel Başkanlığa Kemal Nebioğlu seçildi.
1997 – Yaser Arafat, İsrail denetimi altındaki son Batı Şeria kenti Hebron’un Filistin’e verilmesini kutlamak üzere 30 yıl ortadan sonra birinci kere Hebron’a geldi.
2004 – Rubia isimli bir köpek, Aconcagua dağı tepesine çıkarak bu alanda bir dünya rekoru kırdı.
2005 – SEKA İzmit İşletmesinin kapatılma kararını protesto eden çalışanlar, fabrikadan çıkmama kararı aldı.
2005 – “Türkler: Bin Yılın Seyahati 600-1600” standı, Londra’daki Kraliyet Sanatlar Akademisi’nde açıldı.
2006
NASA’nın uzay sondası New Horizons, Plüton’a yanlışsız seyahatine çıktı.
Slovak Hava Kuvvetleri Antonov An-24 kazası
2007 – Gazeteci Hrant Dink uğradığı silahlı atak sonucu öldürüldü.
2010 – Hamas başkanlarından Mahmud El Mabhuh, Dubai’de kaldığı otelde öldürüldü.
2011 – Rize Milletvekili Mesut Yılmaz, Demokrat Parti’den istifa etti. Meclis’te temsil edilen parti sayısı 6’ya düştü.
2024 – Alper Gezeravcı, Kennedy Uzay Merkezi’nden kalkan Dragon V2 aracı ile uzaya giden birinci Türk oldu.

DOĞUMLAR

399 – Pulcheria, Doğu Roma imparatoru Arcadius ve Aelia Eudoksia’nın ikinci kızıydı (ö. 453)
1200 – Dōgen, Japon Zen hocası ve Japonya’daki Soto Zen okulunun kurucusudur (ö. 1253)
1544 – II. François, 10 Temmuz 1558 – 5 Aralık 1560 devrinde Fransa hükümdarı ve 24 Nisan 1558-5 Aralık 1560 devrinde İskoçya Kraliçesi Mary Stuart ile evliliği münasebetiyle İskoçya kraliçesi eşi. (ö. 1560)
1736 – James Watt, İskoçyalı mucit (buhar makinesini icat ederek Sanayi İhtilali’nin başlamasında büyük rol oynayan) (ö. 1819)
1798 – Auguste Comte, Fransız filozof (sosyoloji ve pozitivizmin kurucusu kabul edilen) (ö. 1857)
1802 – Sylvain Van de Weyer, Belçika Başbakanı (ö. 1874)
1803 – Sarah Helen Whitman, Amerikalı şair, deneme müellifi, transandantalist ve spiritüalist (ö. 1878)
1807 – Robert Edward Lee, Amerikalı general (ö. 1870)
1808 – Lysander Spooner, Amerikalı politik düşünür, deneme ve kitapçık muharriri, üniteryen, kölelik tersi (ö. 1887)
1809 – Edgar Allan Poe, Amerikalı öykücü, şair, eleştirmen ve yayıncı (ö. 1849)
1830 – Johanna Hiedler, Adolf Hitler’in anneannesi (ö. 1906)
1839 – Paul Cezanne, Fransız ressam (İzlenimcilik sonrası periyodun en büyük sanatkarlarından ve kübizmin öncülerinden) (ö. 1906)
1851 – Jacobus Kapteyn, Hollandalı astronom (ö. 1922)
1863 – Werner Sombart, Alman iktisatçı ve sosyolog (ö. 1941)
1863 – Aleksandr Serafimoviç, Sovyet müellif (ö. 1949)
1865 – Valentin Serov, Rus ressam (ö. 1911)
1866 – Carl Theodor Zahle, Danimarka başbakanı (ö. 1946)
1868 – Gustav Meyrink, Alman muharrir (ö. 1932)
1871 – Dame Gruev, Bulgar devrimci (ö. 1906)
1873 – Hamide Cavanşir, Azeri hayırsever ve bayan hakları aktivist (ö. 1955)
1873 – Duff Pattullo, Britanya Kolumbiyası’nın 22. Başbakanı (ö. 1956)
1878 – Herbert Chapman, İngiliz futbolcu ve teknik yönetici (ö. 1934)
1879 – Guido Fubini, İtalyan matematikçi (ö. 1943)
1882 – Selahattin Adil, Türk asker ve siyasetçi (ö. 1961)
1884 – İvan Mayski, Sovyet diplomat, tarihçi ve siyasetçi (ö. 1975)
1890 – Ferruccio Parri, İtalya’nın 43. Başbakanı (ö. 1981)
1890 – Fevzi el-Kavukçu, Arap asker ve siyasetçi (ö. 1977)
1892 – Ólafur Thors, İzlanda Başbakanı (ö. 1964)
1897 – Emil Maurice, Alman siyasetçi (ö. 1972)
1912 – Leonid Vitaliyevich Kantorovich, Sovyet matematikçi ve iktisatçı (1975 Nobel İktisat Mükafatını Tjalling Koopmans’la paylaşan) (ö. 1986)
1921 – Patricia Highsmith, Amerikalı muharrir (ö. 1995)
1923 – Markus Wolf, Doğu Alman casus ve Stasi’nin Başkanı (ö. 2006)
1931 – Altan Günbay, Türk sinema sanatkarı (ö. 2014)
1933 – Suphi Kaner, Türk sinema oyuncusu, direktör, senarist ve üretimci (ö. 1963)
1934 – John Richardson, İngiliz oyuncu (ö. 2021)
1937 – Birgitta, İsveç prensesi (ö. 2024)
1940 – Élisabeth Rappeneau, Fransız film yönetmeni ve senarist (ö. 2020)
1940 – Güngör Mengi, Türk gazeteci ve köşe müellifi (ö. 2023)
1942 – Tamer Yiğit, Türk aktör
1943 – Janis Joplin, Amerikalı müzikçi ve kelam muharriri (1960’ların birinci beyaz bayan blues şarkıcısı) (ö. 1970)
1945 – John Lithgow, Amerikalı oyuncu ve müzisyen
1946 – Dolly Parton, Amerikalı country şarkıcısı
1947 – Şenay Yüzbaşıoğlu, Türk pop müzik müzikçisi ve kelam muharriri (ö. 2013)
1949 – Robert Palmer, İngiliz müzikçi (ö. 2003)
1954 – Cindy Sherman, Amerikalı sanat fotoğrafçısı ve sinema yönetmeni
1961 – Hakan Aytekin, Türk belgesel yönetmeni
1961 – Hayri Sezgin, Türk güreşçi (ö. 2013)
1969 – Oliver Mommsen, Alman oyuncu
1977 – Benjamin Ayres, Kanadalı oyuncu
1979 – Toygan Avanoğlu, Türk oyuncu
1980 – Jenson Button, Britanyalı Formula 1 pilotu
1981 – Asier del Horno, Basklı futbolcu
1984 – Mickey Sumner, İngiliz aktris
1985 – Duško Tošić, Sırp eski futbolcu
1986 – Moussa Sow, Fransa doğumlu Senegalli profesyonel futbolcu
1987 – Huban Öztoprak, Türk tiyatro, dizi ve sinema oyuncusu (ö. 2014)
1991 – Robert Sobera, Polonyalı sırıkla atlamacı
1992 – Logan Lerman, Amerikalı artist
1992 – Shawn Johnson, Amerikalı artistik jimnastikçi
1993 – Gülşah Duman, Türk basketbolcu
1996 – Rodrigo Becão, Brezilyalı futbolcu

ÖLÜMLER

1302 – I. Hâkim, 59. İslam Halifesi
1467 – Yahya bin Muhammed Münâvî, Arap fıkıh ve hadis alımı (d. 1396)
1571 – Paris Bordone, Venedikli ressam (d. 1500)
1629 – I. Abbas, Safevi Hanedanlığının 5. hükümdarı (d. 1571)
1823 – William Lambton, Britanyalı askeri ve jeodezi uzmanı (d. 1756)
1855 – Jean-Baptiste Paulin Guérin, Fransız portre ressamı (d. 1783)
1865 – Pierre-Joseph Proudhon, Fransız sosyalist ve gazeteci (Anarşizmin teorisyenlerinden) (d. 1809)
1871 – Charles Gumery, Fransız heykeltıraş (d. 1827)
1930 – Frank P. Ramsey, İngiliz matematikçi, filozof ve ekonomist (d. 1903)
1949 – Aleksandr Serafimoviç, Sovyet müellif (d. 1863)
1962 – Onn Cafer, Malay siyaset adamı (d. 1895)
1964 – Firmin Lambot, Belçikalı bisiklet yarışçısı (d. 1886)
1970 – Hamza Humo, Bosnalı şair, tiyatro muharriri ve kısa roman müellifi (d. 1895)
1978 – Feridun Çölgeçen, Türk sinema ve tiyatro sanatkarı (d. 1911)
1982 – Ahmet Şükrü Esmer, Türk siyaset tarihçisi ve müellif (d. 1891)
1982 – Enver Ziya Karal, Türk akademisyen, tarihçi, siyasetçi ve Türk Tarih Kurumu Lideri (d. 1906)
1990 – Sebahattin Selek, Türk muharrir (d. 1921)
1990 – Aleksandr Peçerskiy, 14 Ekim 1943 tarihinde Nazilerin Sovyet savaş esirlerine karşı işledikleri cürümlerden kurtulup Sobibor İmha Kampından kitlesel kaçışın organizatörlerinden biri olan lider (d. 1909)
1992 – Yesari Asım Arsoy, Klasik Türk müziği bestekarı (d. 1900)
2000 – Bettino Craxi, İtalyan siyasetçi ve İtalya’nın eski Başbakanlarından (d. 1934)
2000 – Hedy Lamarr, Avusturya asıllı Amerikalı oyuncu ve bilim insanı (d. 1914)
2000 – Sevim Çağlayan, Türk sanat müziği sanatkarı (d. 1934)
2007 – Bam Bam Bigelow, Amerikalı güreşçi (d. 1961)
2007 – Hrant Dink, Ermeni kökenli Türk gazeteci (d. 1954)
2007 – Murat Nasırov, Rus müzikçi (d. 1969)
2008 – Cüneyt Koryürek, Türk gazeteci ve muharrir (d. 1931)
2008 – Suzanne Pleshette, Amerikalı oyuncu (d. 1937)
2008 – Ufuk Esin, Türk akademisyen, arkeolog ve TÜBA üyesi (d. 1933)
2009 – Abdülkerim Kırca, Türk asker (intihar) (d. 1956)
2011 – Hasan Ünal Nalbantoğlu, Türk akademisyen ve sosyolog (d. 1947)
2012
Ettore Scola, İtalyan ekran muharriri ve direktör (d. 1931)
MKADS Gunawardana, Sri Lankalı siyasetçi (d. 1947)
2013 – İsmet Hürmüzlü, Türkmen asıllı Türk tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu, muharrir ve direktör (d. 1938)
2013 – Toktamış Ateş, Türk akademisyen ve muharrir (d. 1944)
2016 – Ettore Scola, İtalyan sinema yönetmeni ve senarist (d. 1931)
2017 – Wayne Barrett, Amerikalı tanınan gazeteci ve köşe müellifidir (d. 1945)
2017 – Miguel Ferrer, Amerikalı oyuncu ve seslendirme sanatkarı (d. 1955)
2018 – Ute Bock, Avusturyalı aktivist ve eğitimcidir (d. 1942)
2018 – Anna Campori, İtalyan oyuncu (d. 1917)
2018 – Olivia Cole, Amerikalı oyuncudur (d. 1942)
2018 – Saqi Farooqi, Pakistanlı şair ve muharrirdir (d. 1936)
2018 – Dorothy Malone, Amerikalı oyuncudur (d. 1924)
2018 – Fredo Santana, Amerikalı rap müzikçisi ve müzisyeni (d. 1990)
2019 – Mario Bertoncini, İtalyan bestekar, piyanist ve müzik eğitimcisi (d. 1932)
2019 – Gert Frank, Danimarkalı bisikletçi (d. 1956)
2019 – Ted McKenna, İskoç baterist ve müzisyen (d. 1950)
2019 – Muriel Pavlow, İngiliz oyuncu (d. 1921)
2019 – Henry Sy, Çinli-Filipinli iş insanı, yatırımcı ve hayırsever (d. 1924)
2019 – Red Sullivan, Kanadalı profesyonel buz hokeyi oyuncusu ve antrenör (d. 1929)
2020 – Kazım Ayvaz, Türk ulusal güreşçi (d. 1937)
2020 – Jimmy Heath, Amerikalı caz saksofoncusu, bestekar, aranjör ve müzik kümesi kurucusu (d. 1926)
2020 – Robert Parker, Amerikalı rhythm and blues müzikçisi ve müzisyen (d. 1930)
2020 – Sunanda Patnaik, Hint müzikçi ve müzisyen (d. 1934)
2021 – Renita Grigoryeva, Rus aktris, film yönetmeni, müellif ve senarist (d. 1931)
2021 – Danial Jahić, Sırp atlet (d. 1979)
2021 – Lâm Quang Thi, Vietnamlı eski rütbeli asker (d. 1932)
2021 – Ellinah Wamukoya, Swazili bir Anglikan piskoposuydu (d. 1951)
2021 – Mark Wilson, Amerikalı illüzyonist ve müellif (d. 1929)
2022 – Stanisław Grędziński, Polonyalı eski atlet (d. 1945)
2022 – Hardy Krüger, Alman oyuncu (d. 1928)
2022 – Gaspard Ulliel, Fransız sinema oyuncusu (d. 1984)
2025 – Maruxa Pita, İspanyol eğitimci ve misyoner (d. 1930)
2025 – Joyce Piven, Amerikalı direktör, eğitimci ve aktris (d. 1930)
2025 – Leila Hayes, Avustralyalı aktris, eğitimci, oyun müellifi, radyocu, tiyatro imalcisi, müzikçi, menajer ve yönetici (d. 1940)