TARİHTE BUGÜN 30 Ocak

OLAYLAR

1517 – Kahire Muharebesi (1517)
1648 – Hollanda ile İspanya ortasında, Münster Antlaşması imzalandı ve Seksen Yıl Savaşı sona erdi.
1662 – Çinli general Koxinga, dokuz ay süren kuşatmadan sonra Tayvan adasını ele geçirdi.
1847 – Kaliforniya’nın Yerba Buena kentinin ismi, San Francisco olarak değiştirildi.
1867 – Mutsuhito, Japonya’nın İmparatoru oldu.
1919 – Paris Barış Konferansı’nda İtilaf Devletleri, Osmanlı İmparatorluğu’nun parçalanmasını kararlaştırdılar.
1925 – Türk Hükûmeti, Piskopos VI. Konstantin’in İstanbul dışına çıkarılmasını kararlaştırdı.
1923 – Yunanistan ile Ahali Mübadelesi Antlaşması yapıldı. Aralık 1923’te başlayıp 1927 yılına kadar süren uygulamayla, 400 bin Türk ve 1 milyonu aşkın Rum yer değiştirdi.
1930 – Millî İktisat ve Tasarruf Cemiyeti kuruldu.
1931 – Boksör Küçük Kemal, Yunanistan şampiyonu Angelidis’i yendi.
1933 – Adolf Hitler Şansölye oldu.
1942 – İran’da Tudeh Partisi kuruldu.
1942 – Türkiye’de pasta imali ve ticareti yasaklandı, stokçulara uygulanacak cezalar belirlendi.
1943 – Churchill Adana’ya gelerek, İsmet İnönü ile “Adana Görüşmesi” olarak bilinen görüşmeyi gerçekleştirdi.
1946 – Macaristan’da komünist rejim ilan edildi: Macaristan Halk Cumhuriyeti
1948 – Kış Olimpiyat Oyunları St. Moritz’de (İsviçre) başladı.
1948 – Hindistan lideri Mahatma Gandi, Yeni Delhi’de öldürüldü.
1948 – British South American Airways’e ilişkin bir uçak, Atlas Okyanusu’ndaki Bermuda Şeytan Üçgeni’nde kayboldu.
1950 – Sovyetler Birliği, Kuzey Vietnam rejimini tanıdı. Fransa, Sovyetler Birliği’ni protesto etti.
1951 – Sağlık Bakanı Ekrem Üstündağ, bakımsızlıktan her yıl 300 bin yurttaşın hayatını kaybettiğini açıkladı.
1967 – Birinci resmi televizyon yayını Ankara’da yapıldı.
1969 – The Beatles son konserini verdi. (The Beatles Çatı Konseri)
1969 – Türkiye’de birinci böbrek nakli, Beyoğlu Devlet Hastanesi’nde Yusuf Özer isimli hastaya yapıldı. Lakin Yusuf Özer, kendisine takılan böbreğin bir akıl hastasından alındığını öne sürerek savcılığa başvurdu.
1971 – İstanbul’da Dev-Genç’liler “Özel Eğitimin Devletleştirilmesi” isteğiyle yürüyüş düzenledi.
1972 – İngiliz askerleri, Kuzey İrlanda’da şov yapanların üzerine ateş açarak, 14 insan hakları savunucusunun vefatına neden oldu. Bugün Birleşik Krallık tarihine Kanlı Pazar olarak geçti.
1972 – Pakistan, İngiliz Milletler Topluluğu’ndan ayrıldı.
1975 – THY’nin İzmir-İstanbul seferini yapan Bursa uçağı Marmara Denizi’ne düştü: 41 kişi öldü.
1976 – George H. W. Bush, CIA’nin başına getirilen 11. yönetici oldu.
1979 – İran Hükûmeti, Fransa’da sürgünde bulunan dini başkan Ayetullah Humeyni’nin ülkeye geri dönmesine müsaade verdiklerini açıkladı.
1980 – Yabancı bankaların Türkiye’de şube açmaları Yabancı Sermaye ile ilgili kanun kapsamına alındı. Banka şubelerine kârlarını transfer etme hakkı tanındı.
1982 – Birinci PC virus kodu, Richard Skrenta tarafından yazıldı. Bu program 400 satır uzunluğundaydı ve kendisini “Elk Cloner” isimli bir Apple boot programı olarak kamufle ediyordu.
1983 – Nijerya Hükûmeti, 1 milyondan fazla Ganalı ve 700 bine yakın Batı Afrikalı emekçiyi hudut dışı etti.
1983 – 12 Eylül Darbesi’nin 36. idamı: 22 Mayıs 1979’da dükkânında çalışmakta olan sol görüşlü bakkal Battal Türkaslan’ı 6-7 el ateş ederek öldüren sağ görüşlü militan Ahmet Kerse, idam edildi.
1985 – Ege Denizi’nde düzenlenen “Deniz Kurdu-85” tatbikatı sırasında, bir tank çıkarma gemisi fırtına yüzünden battı: 39 denizci öldü.
1987 – Bakanlar Kurulu, askerlik maddesindeki yeni düzenlemeyi onayladı. Çağdışı kalma yaşı 46’dan 41’e indirildi, mesleği öğretmen olanlar, askerliğini öğretmen olarak yapacak; her isteyen bedelli askerlikten yararlanacak.
1989 – Kabil’deki (Afganistan) Amerika Birleşik Devletleri Elçiliği kapatıldı.
2000 – Kenya Havayolları’na ilişkin bir yolcu uçağı, Fildişi Kıyısı açıklarında okyanusa düştü: 169 kişi öldü.
2001 – TBMM’deki iç tüzük görüşmeleri sırasında çıkan arbedede DYP Milletvekili Fevzi Şıhanlıoğlu, kalp krizi geçirerek öldü.
2002 – Slobodan Miloseviç, Birleşmiş Milletler örgütünün milletlerarası savaş suçluları mahkemesinin kendisine karşı şeytani ve düşmanca bir tavır içinde olduğunu tez etti.
2003 – Belçika’da tıpkı cinsiyetteki çiftlerin evliliği yasallaştı, böylelikle Belçika, dünyada Hollanda’dan sonra bu maddeyi çıkartan ikinci ülke oldu.
2005 – Irak’ta 50 yıldır birinci defa çok partili seçimler yapıldı. Sünniler seçimi boykot etti. Seçimin galibi Şiiler oldu. Celal Talabani, ülkenin birinci Kürt asıllı Devlet Başkanı seçildi. Şii İbrahim el-Caferi de Başbakan oldu.
2020 – Dünya Sıhhat Örgütü SARS-CoV-2 virüsünü bir pandemiye neden olabileceği sebebiyle “Küresel Acil Durum” ilan etti. Aslında bundan birkaç ay sonra virüs hala devam eden bir Pandemi ilan edildi.

DOĞUMLAR

MÖ 58 – Livia, Roma İmparatorluğunun birinci imparatoru Augustus’un karısı (ö. 29)
133 – Didius Julianus, Roma İmparatoru (ö. 193)
1621 – II. György Rákóczi, Erdel Prensi (ö. 1660)
1720 – Bernardo Bellotto, İtalyan veduta ressamı ve fotoğraf klişe kalıpcısı (ö. 1780)
1781 – Adelbert von Chamisso, Alman muharrir (ö. 1838)
1807 – William Henry Leonard Poe, Amerikalı denizci, amatör şair (ö. 1831)
1828 – Rainilaiarivony, Madagaskarlı siyasetçi (ö. 1896)
1841 – Félix Faure, Fransa’da Üçüncü Cumhuriyet’in altıncı cumhurbaşkanı (ö. 1899)
1846 – Francis Bradley, İngiliz idealist filozof (ö. 1924)
1872 – Eduard Bloch, Avusturyalı tıp uzmanı (ö. 1945)
1882 – Franklin D. Roosevelt, Amerikalı siyasetçi ve ABD’nin 32. Başkanı (ö. 1945)
1894 – III. Boris, Bulgaristan Çarı (ö. 1943)
1895 – Wilhelm Gustloff, Nasyonal Sosyalist Alman başkan (ö. 1936)
1899 – Max Theiler, Güney Afrikalı virolog ve Nobel Fizyoloji yahut Tıp Mükafatı sahibi (ö. 1972)
1912 – Barbara Tuchman, Amerikalı tarihçi, muharrir ve Pulitzer Mükafatı sahibi (ö. 1989)
1920 – Delbert Mann, Amerikalı direktör ve En Yeterli Direktör Akademi Mükafatı sahibi (ö. 2007)
1927 – Olof Palme, İsveç Başbakanı (ö. 1986)
1930 – Yeniden Hackman, Amerikalı sinema oyuncusu ve En Âlâ Erkek Oyuncu Akademi Mükafatı sahibi (ö. 2025)
1932 – Leydi Mary Colman, İngiliz soylu ve hayırsever (ö. 2021)
1935 – Richard Brautigan, Amerikalı muharrir (ö. 1984)
1937 – Boris Spassky, Rus satranç oyuncusu (ö. 2025)
1937 – Vanessa Redgrave, İngiliz tiyatro, televizyon ve sinema oyuncusu
1938 – İslam Kerimov, Özbekistan Devlet Başkanı (ö. 2016)
1938 – Mohamed Salah Dembri, Cezayirli siyasetçi ve diplomat (ö. 2020)
1941 – Dick Cheney, Amerikalı siyasetçi ve ABD’nin 46. Lider Yardımcısı (ö. 2025)
1945 – Elisabeth Haarr, Norveçli dokuma sanatkarı (ö. 2025)
1956 – Feridun Sinirlioğlu, Türk diplomat ve siyasetçi
1962 – II. Abdullah, Ürdün Kralı
1963 – Thomas Brezina, Avusturyalı çocuk kitapları yazarı
1965 – Hazım Körmükçü, Türk tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu
1968 – VI. Felipe, mevcut İspanya kralı
1973 – Hakan Kaygusuz, Türk futbolcu
1973 – Jalen Rose, emekli Amerikan profesyonel basketbol oyuncusu
1974 – Abdüzzâhir es-Saka, Mısırlı eski futbolcu
1974 – Christian Bale, Galli sinema oyuncu ve En Düzgün Yardımcı Erkek Oyuncu Akademi Mükafatı sahibi
1974 – Olivia Colman, İngiliz oyuncu
1975 – Juninho Pernambucano, Brezilyalı futbolcu
1976 – Cristian Brocchi, İtalyan futbolcu
1977 – Ertuğrul Doğan, Türk iş adamı ve Trabzonspor başkanı
1984 – Kid Cudi, Amerikalı rapçi
1984 – Kotoshōgiku Kazuhiro, Japon profesyonel sumo güreşçisi
1985 – Gisela Dulko, Arjantinli tenisçi
1986 – Jordan Carver, Alman model ve oyuncu
1987 – Rebecca Quin, İrlandalı profesyonel güreşçi
1987 – Phil Lester, İngiliz YouTuber
1987 – Arda Turan, Türk futbolcu
1989 – Tomás Mejías, İspanyol kaleci
1989 – Giacomo Nizzolo, İtalyan yarış bisikletçisi
1989 – Kemal Cingirt, Türk futbolcu
1989 – Franck Tabanou, Fransız futbolcu
1989 – Liam McLean, İngiliz müzik prodüktörü ve DJ
1995 – Jack Laugher, İngiliz atlama sporcusu
1997 – Meltem Avcı, Türk basketbolcu
2001 – Curtis Jones, İngiliz futbolcu

ÖLÜMLER

970 – I. Petr, 927-969 yılları ortasında karar süren Tuna Bulgar Devleti çarı (d. 927)
1181 – Takakura, Japonya’nın klasik veraset sistemine nazaran 80. imparatorudur (d. 1161)
1649 – I. Charles, 1625’ten 30 Ocak 1649’da idam edilmesine kadar İskoçya Krallığı ve İngiltere ile İrlanda krallıkları hükümdarı (d. 1600)
1730 – II. Petro, Rusya İmparatoru (d. 1715)
1806 – Vicente Martín y Soler, İspanyol bestekar (d. 1754)
1838 – Osceola, Seminole yerli lideri (d. 1804)
1847 – Virginia Eliza Clemm Poe, Amerikalı müellif (d. 1822)
1858 – Coenraad Jacob Temminck, Hollandalı aristokrat, zoolog, ornitolog ve küratör (d. 1778)
1867 – Kōmei, Japonya’nın klâsik veraset nizamına nazaran 121. imparatoru (d. 1831)
1872 – Francis Rawdon Chesney, İngiliz general ve kaşif (d. 1789)
1889 – Rudolf, Avusturya veliaht prensi (d. 1858)
1890 – Tunuslu Hayreddin Paşa, Osmanlı devlet adamı (d. 1823)
1891 – Charles Joshua Chaplin, Fransız görünüm, portre ressamı ve grafiker (d. 1825)
1893 – Grigori Gagarin, Rus ressam, Tümgeneral ve yönetici (d. 1810)
1923 – Arthur Kinnaird, Britanyalı futbolcu (d. 1847)
1928 – Johannes Fibiger, Danimarkalı doktor, akademisyen ve Nobel Fizyoloji yahut Tıp Mükafatı sahibi (d. 1867)
1930 – Georgi Pyatakov, Bolşevik devrimci önder, komünist siyasetçi. Büyük Paklık devrinde anti-sovyet hareketleri olduğu savıyla idam edildi. (d. 1890)
1934 – Frank Nelson Doubleday, Amerikalı yayımcı (d. 1862)
1940 – Jules Payot, Fransız eğitimci ve pedagog (d. 1859)
1948 – Mahatma Gandi, Hint siyasetçi ve özgürlük savaşçısı (suikast) (d. 1869)
1948 – Orville Wright, Amerikalı öncü havacı (d. 1871)
1951 – Ferdinand Porsche, Avusturyalı otomotiv mühendisi (d. 1875)
1955 – Mim Kemal Öke, Türk tıp akademisyeni ve tabip (d. 1884)
1963 – Francis Poulenc, Fransız bestekar (d. 1899)
1969 – Dominique Pire, Belçikalı Dominikan rahibi (d. 1910)
1970 – Fritz Bayerlein, Alman Panzer generali (d. 1899)
1991 – Hulusi Sayın, Türk asker (Ankara’da meskeninin önünde uğradığı silahlı saldırıda) (d. 1926)
1991 – John Bardeen, Amerikalı fizikçi ve Nobel Mükafatı sahibi (d. 1908)
1998 – Ali Ulvi Ersoy, Türk karikatürist (d. 1924)
2001 – Jean-Pierre Aumont, Fransız aktör (d. 1911)
2007 – Sidney Sheldon, Amerikalı müellif, oyun müellifi ve senarist (d. 1917)
2010 – Fatma Refet Angın, Türk eğitimci ve Türkiye’nin birinci bayan öğretmenlerinden (d. 1915)
2013 – Patty Andrews, Amerikalı müzikçi ve oyuncu (d. 1918)
2015 – Hakkı Kıvanç, Türk sinema ve dizi oyuncusu (d. 1931)
2015 – Seyfi Doğanay, Türk halk ve arabesk müzik sanatkarı (d. 1964)
2016 – Frank Finlay, İngiliz sinema, dizi ve Tv oyuncusu dublör (d. 1926)
2017 – Dore Ashton, Amerikalı akademisyen, müellif, sanat tarihçisi ve eleştirmeni (d. 1928)
2017 – Marta Becket, Amerikalı dansçı, koreograf ve ressam (d. 1924)
2018 – Mark Salling, Amerikalı oyuncu ve müzisyen (d. 1982)
2018 – Azeglio Vicini, emekli İtalyan futbolcu ve teknik yönetici (d. 1933)
2019 – Per Jorsett, Norveçli spor gazetecisi, müellif, sunucu, tarihçi ve eski atıcılık sporcusudur (d. 1920)
2019 – Dick Miller, Amerikalı karakter oyuncusudur (d. 1928)
2019 – Lori Wilson, Amerikalı avukat ve siyasetçidir (d. 1937)
2020 – John Andretti, Amerikalı araba yarışçısıdır (d. 1963)
2020 – Miguel Arroyo, Meksikalı yol yarışı bisiklet atleti (d. 1966)
2020 – Vidya Bal, Hint muharrir, yayıncı, editör ve gazeteci (d. 1937)
2020 – Lucien Barbarin, Amerikalı caz müzisyeni ve tromboncu (d. 1956)
2020 – Luboš Dobrovský, Çek gazeteci, aktivist ve siyasetçi (d. 1932)
2020 – Jörn Donner, Finlandiyalı yazar, film yönetmeni, aktör, eleştirmen, sinema imalcisi ve siyasetçi (d. 1933)
2021 – Michel Le Bris, Fransız müellif (d. 1944)
2021 – Neelo, Pakistanlı aktris (d. 1940)
2021 – Pantelei Sandulache, Moldovalı siyasetçi (d. 1956)
2021 – Alla Yoshpe, Rus pop müzikçisi (d. 1937)
2022 – Roberto Digón, Arjantinli siyasetçi ve spor yöneticisi (d. 1935)
2022 – Cheslie Kryst, Amerikalı model ve sunucu (d. 1991)
2022 – Leonid Kuravlyov, Sovyet-Rus aktör (d. 1936)
2022 – Hermann Rappe, Alman Toplumsal Demokrat siyasetçi ve sendikacı (d. 1929)
2023 – K. V. Tirumalesh, Hint muharrir, şair, eleştirmen ve akademisyen (d. 1940)
2025 – Marianne Faithfull, İngiliz müzikçi ve oyuncu (d. 1946)
2025 – Bethwell Allan Ogot, Kenyalı tarihçi (d. 1929)
2025 – İlhan Usmanbaş, Türk bestekar ve eğitimci (d. 1921)
2025 – Dick Button, Amerikalı buz patencisi ve olimpiyat şampiyonu (d. 1929)
2025 – Raj Pannu, Hint asıllı Kanadalı eğitimci, akademisyen ve siyasetçi (d. 1934)
2025 – Leif “Loket” Olsson, İsveçli televizyon sunucusu, spor gazetecisi, radyocu ve dans müziği müzikçisi (d. 1942)
2025 – Julius Chan, Papua Yeni Gineli siyasetçi (d. 1939)