Türkiye’de emeklilik sistemi uzun süredir tartışılan değerli mevzu oldu. En düşük emekli aylığı gündemin dışında asıl tartışılan bir öteki sıkıntı emekli aylıklarının hesaplanma mantığının çalışma hayatına verdiği ileti oldu. Bu bildiri ise “Daha uzun müddet çalışmak, daha çok prim ödemek her vakit daha yüksek emekli aylığı getirmeyebilir” oldu.
Sadece emeklileri değil; bugün sistemin içinde çalışan milyonlarca sigortalıyı da direkt etkiliyor. SGK Uzmanı Özgür Erdursun, Dünya gazetesindeki köşe yazısında ayrıntılarını paylaştı.
İstanbul’da 20 bin emekliye 10 bin lira takviye: Müracaat tarihi aşikâr olduEkonomi“AYNI MİNİMUM FİYAT, FARKLI SONUÇ”
‘Aynı taban fiyat, farklı sonuç’ diyen Erdursun örnekler vererek durumu şu halde anlattı:
“Bugün alanda çok çarpıcı örneklerle karşılaşıyoruz:
2000 yılına kadar minimum fiyat seviyesinde çalışmış, sırf 3600 prim günü bulunan ve 2000 yılından sonra hiç çalışması olmayan bir kişinin emekli aylığı yaklaşık 28 bin TL seviyesine ulaşabiliyor.
Buna rağmen;
2000’den sonra çalışmaya devam etmiş,
2008’den sonra da prim ödemeyi sürdürmüş,
Prim gün sayısını 9000 günün üzerine çıkarmış bireylerin emekli aylıkları ise birçok vakit 20–22 bin TL bandında kalabiliyor.
Bu tablo, birinci bakışta “adaletsiz” görünmekle kalmıyor; aslında emeklilik sisteminin içindeki yapısal problemleri da açığa çıkarıyor. Zira toplumsal güvenlik sisteminin temel unsurlarından biri şudur:
Daha fazla prim ödeyenin, daha yüksek aylık alması gerekir.
Eğer sonuç bunun bilakis dönmüşse, burada ferdî tercihlerden çok sistem dizaynında problem var demektir”
İKİ PERİYOTTA ESASLI DEĞİŞTİ
Türkiye’de emekli aylıklarını belirleyen sistemin, bilhassa iki dönemde esaslı biçimde değiştiğini söyleyen Erdursun, 2000 ve 2008 yıllarını işaret etti. Erdursun şu sözleri lisana getirdi:
“2000 sonrası: Aylık bağlama mantığının yine kurgulanması
2000 yılı sonrası yapılan değişiklikler, yüklü olarak emekli aylıklarının hesaplanmasında kullanılan parametrelerin ve güncelleme yöntemlerinin emekli lehine olmayacak formda dönüşmesine yol açtı. Bu dönüşüm, “çalışma müddeti arttıkça aylığın artması” ilgisinin zayıflamasına neden oldu.
2) 2008 sonrası: Sistem daha da “düşük aylık” üreten hale geldi
2008 sonrası ıslahatlar ise emekli aylığı üretme kapasitesini daha da aşağı çekti. Sonuç olarak uzun mühlet sistemde kalan, daha fazla prim ödeyen kesim, beklediği karşılığı alamaz hale geldi. Bu nedenle bugün yaşanan sorun “bazı emekliler az primle yüksek maaş alıyor” sorunu değil; daha hakikat sözle: 2000 sonrası ve bilhassa 2008 sonrası emekli aylığı hesaplama sisteminin prim karşılığını zayıflatmasıdır.”
TEK TAHLİL YOLU İNTİBAK YASASI
Yeni bir hesaplama sisteminin kurulması gerektiğini söyleyen Erdursun tek tahlil yolunun İntibak düzenlemesi olduğunu belirtti. Erdursun, “Bu nedenle, mevcut emekliler açısından da intibak düzenlemesi kaçınılmaz bir gereksinim haline gelmiştir. İntibak; prim günü, sigortalılık müddeti, emeklilik yaşı, prime temel yarar seviyesi üzere değişkenlere nazaran, geçmişte oluşan kayıpları kısmen telafi edecek bir düzeltme düzeneğidir. Bu düzenleme yapılmadan, yalnızca en düşük aylığı artırmak; bir müddet sonra “en düşük alanların sayısını” büyütmekten öteki bir işe yaramaz” tabirlerini kullandı.