Türkiye nefes alamıyor! En kirli şehirler listesinde ilk sırada neresi var?
Türkiye’de hava kalitesi ölçüm sonuçları yayımlandı. Son bilgilere nazaran kimi kentlerde hava kirliliği insan sıhhatini önemli halde tehdit ederken, makul bölgelerde ise ülkenin en pak havası bulunuyor.
Hava kirliliği, atmosfere salınan ziyanlı gazlar, partiküller (özellikle PM2.5 ve PM10), kimyasallar ile biyolojik unsurların olağanın üzerine çıkmasıyla meydana geliyor.
Bu durum havanın doğal yapısını bozar ve beşerler, hayvanlar, bitkiler ile ekosistemi olumsuz etkiliyor.
Başlıca kirleticiler karbon monoksit, azot oksitler, kükürt dioksit, ozon ve ince toz partikülleridir. Doğal kaynaklar (orman yangınları, volkan patlamaları) yanında insan aktiflikleri (sanayi, trafik, ısınma) en kıymetli nedenlerdir.
PM2.5 kirliliği nedeniyle Türkiye’de yılda yaklaşık 60-63 bin erken vefat gerçekleşiyor ve ekonomik yükü yıllık 138 milyar dolar seviyesinde. Ana kaynaklar kömür kullanımı, sanayi emisyonları, araç trafiği ve düşük kaliteli yakıtlardır. Kışın ısınma, yazın ise trafik ile sanayi kirliliği artırıyor.
IQAir bilgileri, İstanbul’un devir dönem dünyanın en kirli kentleri ortasında yer aldığını ortaya koyuyor.
KİRLİ HAVADA OSMANİYE ZİRVEDE
Listeninin doruğunda, 818 üzere son derece yüksek ve tehlikeli bir AQI kıymetiyle Osmaniye bulunuyor. Onu izleyen kentlerde de durum kritik.
Hava kalitesi en makus olan yerler şöyle sıralanıyor:
Osmaniye: 818
Iğdır: 402
Doğubayazıt: 399
Kadirli: 315
Sivas: 184
Adana: 178
Çankaya: 170
Özellikle birinci dört merkezde hava kalitesi “tehlikeli” ve “çok sağlıksız” kategorisinde.
TÜRKİYE’NİN EN PAK HAVASI MUŞ’TA
Kirlilik haritasının aksine, birtakım kentler düşük pahalarla rahat nefes aldırıyor. Listenin en üstünde 3 AQI ile Muş, Türkiye’nin en pak havasına sahip kenti oldu.
Ardından gelen en güzel hava kalitesine sahip bölgeler:
Muş: 3
Şanlıurfa: 7
Ünye: 10
Bahçelievler: 10
Adıyaman: 21
Aliağa: 22
Aydın: 25
YETKİLİLERDEN DEĞERLİ UYARI
Yetkililer, bilhassa yaşlılar, çocuklar, kronik teneffüs ve kalp hastalığı olanların dışarıda uzun mühlet kalmamalarını, ağır idmandan kaçınmalarını ve mümkünse kapalı alanlarda bulunmalarını tavsiye ediyor.
HAVA KİRLİLİĞİ NASIL AZALTILIR?
Hava kirliliğini düşürmek için kişisel, toplumsal ve politik tedbirler alınabilir:
Yenilenebilir güce geçiş → Güneş, rüzgar üzere pak kaynaklar öncelikli olmalı; fosil yakıtlar (kömür, petrol) azaltılmalı.
Toplu taşıma ve sürdürülebilir ulaşım → Araç kullanımını azaltın, bisiklet yahut elektrikli araçları seçin. Egzoz denetimleri nizamlı olsun.
Kaliteli yakıt ve ısınma → Doğalgaz yahut pak yakıtlar kullanın, düşük kaliteli kömürden uzak durun.
Sanayi emisyon denetimi → Fabrikalara filtre mecburî kılınmalı, standartlar sıkılaştırılmalı.
Ağaçlandırma ve yeşil alanlar → Bitkiler doğal hava filtresi misyonu görür.
Bireysel katkılar → Güç tasarrufu yapın, atık yakmaktan kaçının, geri dönüşümü teşvik edin.
Türkiye’de pak hava aksiyon planları uygulanıyor olsa da daha tesirli siyasetler ve kontroller koşul.
