Yapay zeka tarafından üretilen görsellerin sanat dünyasındaki yükselişi
Yapay zeka (AI), kolay bir bilgi sürece aracından çıkarak, milyonlarca görsel datayı sentezleyen ve daha evvel hiç var olmamış “gerçeküstü” kompozisyonlar üreten bir figüre dönüştü. Lakin bu teknolojik sıçrama, beraberinde “Sanatçısı biyolojik olmayan bir eser, sanat yapıtı vasfı taşır mı?” sorusunu getirdi.
Özellikle Amerika Birleşik Devletleri’nde düzenlenen bir sanat müsabakasında, bir yapay zeka çıktısının birincilik mükafatını alması, estetik paha algısını ve fikri mülkiyet maddelerini temelinden sarstı.
Algoritmaların “halüsinasyon” bilgilerinden doğan eserler, telif maddelerinin sonlarını zorlayarak klâsik sanat anlayışını sarsan bir boyuta ulaştı.
HUKUKİ ÇIKMAZ: İNSAN MÜDAHALESİ ŞART
Mevcut hukuk sistemleri, telif haklarını tarihi olarak “insan emeği” ile ilişkilendirdiği için AI üretimi yapıtların statüsü gri bir bölgede kaldı.
Amerika Birleşik Devletleri Telif Hakkı Ofisi (USCO), yapay zekanın büsbütün kendi başına ürettiği görsellere telif hakkı tanınamayacağını açıkça belirtti.
Konuyla ilgili görüş bildiren George Washington Üniversitesi Fikri Mülkiyet Hukuku Profesörü Robert Brauneis, mevcut durumun karmaşıklığını şu sözlerle ifade etti:
“Mevcut telif kanunları, insan müellifliği kavramı üzerine inşa edildi. Şayet bir eser üzerinde bariz bir insan kontrolü veya seçimi yoksa, o yapıtın kamu malı sayılması gerektiği tarafındaki görüşler tartı kazandı.”
NÖROBİLİM VE ESTETİK: ALGORİTMİK HAYAL MI, TAKLİT Mİ?
Yapay zekanın görsel üretim süreci, bilim dünyasında “difüzyon modelleri” olarak tanımlandı. Bu modeller, kaotik bir gürültüden manalı bir manzara çıkarma yeteneğiyle çalışırken, insan beyninin hayal görme düzeneğine benzeri bir yapı sergiledi. Lakin bilim insanları, bu sürecin gerçek bir “bilinç” içermediğini vurguladı.
Oxford Üniversitesi İnternet Enstitüsü’nden Profesör Viktor Mayer-Schönberger, algoritmaların üretim gücüne dair yaptığı değerlendirmede, “Yapay zeka aslında yeni bir şey var etmiyor; mevcut data setlerini istatistiksel olasılıklarla tekrar düzenliyor. Bu durum, ‘yaratıcılık’ dediğimiz kavramın insan monopolünden çıkıp çıkmadığına dair en büyük sınavımızdır” dedi.
SANATIN GELECEĞİNDE TELİF SAVAŞLARI
Sanat dünyası ikiye bölünmüş durumdayken, yabancı uzmanlar bu krizin tahlilinin yeni yasama süreçlerinden geçtiğini kaydetti.
MIT Media Lab araştırmacılarından Kate Darling, makine ve insan iş birliğinin gelecekteki yasal statüsüne dair yaptığı açıklamada, “Sorun makinenin ne yaptığı değil, bizim bu araca ne kadar mana yüklediğimizdir. Gelecekte telif haklarını, algoritmayı kullanan kişinin komut (prompt) üzerindeki emeğine nazaran şekillendirmek zorunda kalabiliriz” tabirlerini kullandı.
